Алаш ақыны

Жүрсін ЕРМАН: Қазақ іздеп жүрмін мен, қазақ іздеп...

  • Жүрсін ЕРМАН: Қазақ іздеп жүрмін мен, қазақ іздеп...

    Жүрсін ЕРМАН: Қазақ іздеп жүрмін мен, қазақ іздеп...

ҚАЛАСАҢ ҚАБЫЛ АЛАРСЫҢ

Қаласаң, қабыл аларсың,

Салайын деп ем бір қолқа:

Көңілге демеу боларсың –

Көрініп көзге жүр, қалқа.

Сағынып өмір сүрейін,

Сырыңнан сиқыр құр қалдым.

Сыңғырын естіп жүрейін –

Сыңарын берші сырғаңның.

Ынтықса жүрек шерменде

Басайын іштің күйігін.

Қасымнан өте бергенде –

Көзіңнің қишы қиығын.

Көлденең кісі сенер ме,

Арайлап атсын нұр таңым.

Тұтатсам, жетіп келерге –

Шашыңның берші бір талын!




ӨСКЕМЕН

Қалдырып кетпесем де ештеңемді

Қимайды көңіл неге Өскеменді?

Былдырлап тілі шыққан балам құсап

Шықпайтын болып алды естен енді.

Қол созып махаббаттың жүлдесіне

Шомылсам шолпылдатып Үлбесіне

Өскемен келіншек боп көрінеді

Оранған үлдесі мен бүлдесіне.

Жұлдыздай зерлі аспаннан үзіп алған

Түнгі оттар шыға келсе жүзіп алдан

Көңілдің айдынында ағараңдап,

Қаяудай құс жолының ізі қалған.

Қияқтай ай боп көкте тұрса қылыш,

Кетеді жүрек жібіп, жұмсарып іш.

Дүбірлеп түркі атының тұяқтары,

Сібірлеп оянады бір сағыныш.

Күн нұры тозаңдатып гүлдер шаңын

Көшкендей көз алдымда гүлдер сағым.

Санамды сілкілейді сақ кезімде

Сары алтын сауыт киіп жүрген шағым.

Сайы жоқ саясында гүл өспеген,

Самалы сыбырлайды бір ескі өлең.

Киесін Алтай-әжем құрмет тұтқан

Бабамның бөркі шығар бұл Өскемен.

Жеңіспен жалғансын деп жортуылдар

Еңістен ереуілдер еркін ұлдар.

Ішінде қарағайдың қаптап жүрген

Қайдасың, Қаратайлар, Төртуылдар?

Тарихын тергесеңдер Өскеменнің

Жұрты бұл жөңкіп бұлттай көшкен елдің.

Алтайым – ақ бесігі

Ата қазақ

Кіндігін қылышпенен кескен ердің.

Тағдырын кешкен сол ұл Көрғұлының,

Тәңірім, енді ұзартып бер ғұмырын.

Шығыстың шаңырағы жүрген сынды

Шайқалып шүйдесінде Кербұғының.

Рахман суыңда да ырыс қайнап,

Майлайсың мұртыңды енді, мырышты аймақ.

Түбінде қазаныңның тұрсын қаспақ

Қыр асып, қиыр шетке жылыспай бақ.

Бір тылсым бар секілді шипаңда да,

Көзімді кіреукелеп ұйқы, алдама.

Есімді есеңгіреп жиып тұрмын,

Тауып бер тарихымды, титан қала!




ҰЛЫТАУДЫҢ ҚЫМЫЗЫ

Біз үшін атамыздың асы – қымыз,

Қымызбен алшы түсер асығымыз.

Сусынын махаббаттың қанып іш деп,

Қолынан қымыз құйсын ғашығымыз.

Бал дәмі таңғалтады, толғантады,

Толтырып тостағанды қолға ал тағы.

Қымызбен қоса жұтқың келеді екен

Қымсынып қымыз берген сол қалқаны.

Қымыз құй!

Қымыз ішсем – бапқа келем,

Қымыздан артық қазақ таппаған ем.

Атамның асын ішсем, желік буып,

Аузымнан ақтарылар қап-қап өлең.

Шөлінен шығып едім сағыныштың,

Қымызын Ұлытаудың қанып іштім.

Аңқаңды алқағанда аппақ сусын

Басылар алаулаған жалыны іштің.

Қадірін қайдан білсін жоқ үлгінің,

Торсықты тосырқайды көп ұл бүгін.

Баптаулы бал қымыздан аңқып тұрар

Түтінін аңсадым-ау тобылғының.

Телміртпей тостағанға, қымызды бер,

Қымызға қазақтай боп кім үздігер.

Мен нағыз қазақпын ба, басқамын ба –

Қызығып жұтқанымда қымыз білер.

Болсын деп үйір-үйір жылқым аман

Көңілім Қамбар ата жұртына алаң.

Балшықтай ұлдарымды баули берсін

Жарықтық жусан исі бұрқыраған.

Шешемнің шелек шайып, іс қылғаны,

Тері мес, жез самауыр, мыс құмғаны

Келеді көз алдыма кино болып

Татыса таңдайыма ыстың дәмі.

Қапысыз қадірлесең қонағыңды,

Қарағым, қылтыңдатпа коньягіңді.

Сарқып құй сабадағы сусыныңды,

Жібітсін жыбырлаған тамағымды! 


 


ІЗДЕУ САЛУ

Жеткіземіз деп жүріп жолдарды Айға,

Жиреншені,

Алмаймыз Алдарды ойға.

Шырт түкіріп, шақшасын қағып қойып,

Қабағымен ықтырар шалдар қайда?

Жеті қырдың астынан тың тыңдаған

Жігіт қайда – сақтайтын жылқыңды аман?

Ажал жетсе арысқа – жоқтау айтып,

Жесір қайда – жұбанбай сұңқылдаған?!

Тұлпарларын жүрсе де мініп қойға,

Тектілігі қанымен тұнып бойда,

Қарындастың басына күн туғанда

Ту түбінен табылар жігіт қайда?!

Бәлесі көп бықсытып өрт-өсегін,

Бұрышында тұрмайтын әр көшенің

Ару қайда – ар, ұят, иманымен

Жайнамаздай күтетін жар төсегін?!

Қыздар қайда – Мәжнүннің ғашығындай,

Келін қайда – аспанның ашығындай

Омпысына қорғасын құйып қойған

Бала қайда – құлжаның асығындай?!

Намыс болса, оянар өзі-ақ бойда

деп жүргенде,

ағарып көз ақпай ма?

Алты алаштың арманын арқалаған

Асып туған атадан қазақ қайда?!

Бар азапты арқама тиегендей

Мен өлуім керек қой,

Кием өлмей.

... Қазақ іздеп жүрмін мен, қазақ іздеп,

Күндіз шырақ ұстаған Диогендей!


 


АБАЙ ЕСКЕРТКІШІ

I

Тас болып тұрсың.

Өтеміз күнде осы арадан.

Өзіңнен басқа таппаймыз мұңдасар адам.

II

Абай ағамыз!

«Қазағым-ау» деп Сіз бізді көп аямаңыз:

Қатыгездікке келгенде қарайып әлі

Сабақ алатын жақсыны

Сабай аламыз.

Өтірік! Жалған –

аспанның астын кернеген

Бабаларымыз, меніңше, қасқырды ембеген:

Қақпанға түссе, тірсегін қиып кететін

Бөрінің серті сондықтан дәстүрге енбеген!

Қанағат та жоқ,

Рахымның ізі қалмаған,

Қайырым қылар дегенің – бұзық. Оңбаған.

Патшайым болар дейтіндей періште де жоқ,

Қу аяқ бар ма – қазақтың қызын алмаған!

Адамгершілік айырылды өз бағасынан,

Алдауға келсе, інісі озды ағасынан.

Түндіктен түсіп,

Кіндіктен қылмыс жасайтын

Түңіліп жүрміз қазақтың бозбаласынан.

Мұсылман таппай – отырар тізгін басында,

Тұлпарға тоқпақ таққан соң,

Құзғынға – сырға,

Құдайдан медет болмаса, қазағың әлі

Жылап көрісер, ей, аға, Сіздің ғасырға! 


 


ӨЗІМШІЛ ӨЛЕҢ

Бойы – биік,

Ойы – ұшқыр,

Өңі – тәуір

Азамат боп өссін деп елі таныр

Шайқы-бұрқы біреуді туа салмай,

Махаббатпен жаратқан мені Тәңір.

Өзіме-өзім секілді енді қазы,

Сол тәңірге боламын мен де разы.

Сөз ермейтін соңына сорлы емеспін,

Жараспайды мен жайлы әңгіме азы.

Анам сүйсе қуанып «құлыным» деп,

Сол махаббат жүктейді ұлы міндет.

Патшадан да еңсемді биіктеттім

Мен Тәңірдің сүйікті құлымын деп.

Махаббатсыз шырайы енбес үйдің,

Мені сүйген адамды мен де сүйдім.

Шөліркеген ерінім кезергенде

Мейірі бір қанбаған пендесімін.

Дос өкпелеп жатса егер, жар кінәлап,

Сүрінесің – болсаң да арғымақ ат.

Тарыдай мін таудай боп көрінсе егер –

Махаббатта болғаны бар кінәрат!


 


АҚЫННЫҢ ҮЙІ

немесе ҚАСЫМ АМАНЖОЛОВТЫҢ ҮЙІН ҚИРАТУ


Дегені қайда – басылды құйын?

Ақылым жетпей, ашиды миым:

Виноградов көшесіндегі

Қиратып жатыр Қасымның үйін.

Қайтейін, кембақ астана сені –

Тиетіндей-ақ басқаға себі

Қиратып жатыр Қасымның үйін,

Қиналып тапқан баспанасы еді...

Шақыр да шұқыр шаққанда әйнегін

Ажалдың сездім ақпандай лебін.

Біртіндеп сөгіп қабырғаларымды

Кеудемді бұзып жатқандай менің!

Жырды қорғаудың кешікті ережесі,

Қирады, сынды есік-терезесі.

Сәби жырлардың бесігі еді,

Бар екен сонша бесікте несі?

Шашылды жерге – шамдары сыңғыр,

Тағы да үйсіз қалды арысың бір.

Қиратып жатыр Қасымның үйін,

Қатыгез жандар, қолдарың сынғыр!

Жүйрігім еді жыр көшіндегі,

Бауырын жазып бір көсілмеді.

Қиратып жатыр Қасымның үйін,

... Біздің үй соның іргесінде еді!


 


ДИЛЕММА

Қимайтын жанды қапа еттім,

Жақындарымды жат еттім.

Ортасында ылғи қаламын

Ербеңдеп жатқан екі оқтың.

Мойындап өмір өкімін,

Берік болмаққа бекідім.

... Сетінеп кете беремін,

Біреу емеспін.

Екімін.

Жібектен болса бір тінім,

Бір тінім – талы шырпының.

Тұтанып қоя беремін

Ойылып отпен жыртығым.

Екімін,

Екі бөлекпін.

Есемді жатыр елеп кім?

Біресе отпын маздаған,

Біресе сулы көнекпін.

Арбаса нәпсі-ыбылыс,

Алаңдай берем ұлып іш.

Көңілге неге сыймайсың

Көзіме сыйған құбылыс?!


 


МҰХТАР ӘУЕЗОВ

ҚАБІРІНІҢ БАСЫНДА ЖАЗЫЛҒАН ЖЫРЛАР


1

Сыйынайын

«Раббым» деп бір Аллаға,

Орала гөр тіліме, құран дана.

Тау-сәждеге басымды тигізейін,

Жайнамазым өзің бол, қыран-дала.

Түзетпесе қисығын өлім – Ана,

Қыңырым мен қырсығым мәлім, Аға.

Шұбар тілім сыймайды көмекейге,

Келтірмесе тылсымың кәлимаға.


2

Босап аға,

Келетін боздап іні,

Бар қазақтың бұл қабір – өз қабірі.

Итке ашамай салғаннан иман таппай

Сені іздедік – өлгенде сөз қадірі.

Теріс мініп тұғырын

тойсыраған

Үмбетіңбіз – тәубаға ой сұраған.

Күдірейтіп жүрсек те жалымызды

Толар емес орының ойсыраған.

Тұрқың асып тұрғанда көп тұғырдан,

Келмеуші еді шобырлар шоқтығыңнан.

Шыбындасақ соларға шұлғып басты

Бәрі, Мұха, өзіңнің жоқтығыңнан.

Шыққандай-ақ шалдықпай еркін қыстан

Шекесіне киеді бөркін дұшпан.

«Қой» дейтұғын қожасы болмаған соң

Шал көбейді шалдуар, кемпір мыстан.

Қызда – қауіп,

бұл күнде ұлда алаң бар,

Түлкі заман бүлкілін кім бағамдар?

Ішігінің астарын індетіп жүр

Інісіне сақалын бұлдағандар.

Жайлағандай жастықтың дерт денесін

Ұмтылады өңмеңдеп өртке несін.

Арқасынан бір адам қақпағасын,

Маңдайынан бір адам шертпегесін.

Азабына қазақтың қосып азап

Дұшпан таба қылады, досы – мазақ.

Жауға алдырмас жарағын дауға алдырып

Сормаңдай-ау шынымен осы қазақ?

Тұнжыраған көзімде тұнып бір мұң

өксігімді көмейде құмықтырдым.

Қайран Мұха, қадірің жеткен күні

Басыңа кеп, бөрідей ұлып тұрмын!


3

Құрысыншы.

Бәрі де құрысыншы.

Бірі – ақылгөй қазақтың,

Бірі – сыншы.

Бәрімізге жақсатты көрінем деп

Арамтер боп арада жүр үшінші.

Ескі дерті қазақтың дерсің мұны,

Түңілтеді тобасыз ер сұмдығы.

Сарқытыңнан садаға кеткірлер-ай,

Бірі – рушыл ағаның,

Жершіл – бірі.

Солай.

Аза бойыңды қаза қылған

Ит өмірдің несі кем дозағыңнан?

Қазақ, қазақ дегенде қар сындырып

Көресіні көрдік сол қазағыңнан.

Даңдайсыған дәлдүріш данасынар,

Жанап кетсең – жабатын жаласы бар.

Ит тірліктен іргеңді бөлгің келсе –

Жай табатын жалғыз жер – мола шығар...


 


ЕРТЕГІ

Ғалам жайлы ғажап сырлар шертеді –

Ертегіні тәуір көрем мен тегі.

Осы күні ойлап көрсем, жасымда

Шешем маған айтпапты еш ертегі.

Балалық-ай – жамау-жасқау көрпелі,

Ақауы бар көңіл енді дертеді.

Айтпайын деп айтпады ма – мұршасы

Болмапты ғой айтар оның ертегі.

Соғыстан соң жимаған кез жұрт есін,

Сәби көздің жасын өзің сүртесің,

Таңсәріде кететін ол шығырға

Әкеміздің киіп солдат күртесін.

Шықпаған кез елдің әлі бүйірі,

Ең тәуір ас – жүгерінің түйірі.

Кешке келсе, күтіп оны тұратын

Жанбаған от, сауылмаған сиыры.

Парыз-бейнет босатпайды арқаны,

Отын шауып, диірменін тартады.

Су әкелу, тезек теру аз болса

Мүгедек боп оралған жар бар тағы.

Қалай бәрін үлгертті екен,

есепте!

Қалай ғана тесілмеді қос өкпе?

Ертегі боп ұйқыны бір қандыру –

Әзер жетіп жығылатын төсекке!

Ертегіде жібердің деп есені

Жазғыруға болмайды енді шешені.

Апашымның азайғанда бейнеті,

Алпамса ұлға ертегі айту кеш еді!

Қартайды ана.

Көп арман бар ойында,

Мазалайды ажал жайлы уайым да.

Мен шешеме айтам енді ертегі

Жүз жасайтын кейуаналар жайында!




ТЕРІСАҚҚАН

Сағымымен даланың жарыса аққан

Жақсылықтың алдынан желі соққан,

Кейінгі елге жылы сөз жеткізбекке

Хабаршыдай қуанып кері шапқан

Арқада бір өзен бар – Терісаққан.

Келісесің, болмаса керісесің,

Айтпағымыз әйтеуір кері шешім:

Терісаққан дейді жұрт бекер сені –

Саған жаңсақ таққан бұл теріс есім!

Жеткілікті болса да зейін-дарын,

Біз аңғарып жүреміз кейін бәрін:

Шөліркеген даланы шыр айналып

Теріс аққан шығарсың, мейірбаным?!

Аптабынан шілденің,

Сартамыздың

Кепкен кезде аңқасы арқамыздың, –

Кейін қарай бұрылып кеттің бе екен,

Келді ме екен далаға нәр тамызғың?!

Қазағымның қақ жарып кең даласын

«Терісаққан» атанып енді ағасың.

Бәлкім, барлық өзендер теріс ағып,

Оң ағатын жалғыз-ақ сен ғанасың?!

Бәлкім, барлық өзеннен сен данасың...

Бәлкім емес, менің еш жоқ күмәнім,

Сейілтейін күдіктің көк тұманын:

Терісаққан дегенде,

Терістердің

Бәрі сендей болса ғой деп тұрамын! 


 


ТҮНГІ ТАКСИ

Жексенбі.

Түнгі он екі кезі.

Сәл тінте қарап мені екі көзі

Таксидің ішінде бір ару отыр

Бөлек жамалы,

Бөлек мінезі.

– Атың кім? – деп ем,

– Лариса, – деді,

Бетімді шарпып жалынша лебі.

Тұңғиық жанар тереңге қарай

Батыра берді ағынша мені.

Түріктің қызы – туған ай дерсің,

Жүрегің болса – туламай көрсін.

Қап-қара шашты,

Аппақ иықты

Жолыққан ақын жырламай көрсін!

Ұмытар лезде азабыңды ішкі

Сұлулық, сенің ғажабың күшті.

Аққу мойынға жараса қалған

Тарыдай меңге назарым түсті.

Бұрқанса сезім кімді бұзбайды,

Жұтамыз ба екен енді біз қайғы:

Түнгі сұлуға тебіреніп айттым

Хафиздың жырын меңді қыз жайлы.

«Мейірбанды түркі аруы

Сүйсе мендей бейшараны –

Бір меңі үшін қияр едім

Самарқан мен Бұқараны».

Білетін жырым осы бар менің,

Дәулетім болса тосылар ма едім,

Хафиз сыйлаған екі шаһарға

Алматыны да қосып ал дедім.

Еліккен ұлдың кесір мінезін,

Көрікті қалам, кешіргін өзің!

Қолымда болса қиятын едім

Ертіс пен Сырды,

Есілдің өзін!

– Алмаймын! – деді –

сыйларың қымбат,

Одан да Хафиз жырларын тыңдат.

Жомарт ақынның дидарын көріп,

Дауысын естіп тұрғаным қымбат.

Кезімде жырды кенет аңсаған –

Өзім-ақ әлі телефон соғам.

Әзірге хош бол,

атымтай ақын,

Тыныққан бүгін жөн екен саған.

– Атың кім? – деп ем,

– Лариса, – деді,

Бетімді шарпып жалынша лебі.

Елеңдеп әлі күтумен жүрмін

Телефон шалар деп сағынса мені.

Түседі жиі есіме тегі,

Тағдырым қандай шешім етеді.

Хафиздың жырын іздеген шақта

Звондай салса несі кетеді...




«Алыстан және жақыннан» кітабынан




Көрілген: 646    Пікірлер: 0

сәрсенбі, 11.07.2018, 12:47

Достарыңмен бөліс:

  • СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР:
    4 Желтоқсан 2016
    Әбубәкір СМАЙЫЛОВ: ТҮСІК

    Көп ашылған Көп пікір жазылған

    2018
    2008
    2009
    2010
    2011
    2012
    2013
    2014
    2015
    2016
    2017
    2018
    шілде
    қаңтар
    ақпан
    наурыз
    сәуір
    мамыр
    маусым
    шілде
    тамыз
    қыркүйек
    қазан
    қараша
    желтоқсан

    Алаш Айнасы мұрағаты

    Дс Сс Ср Бс Жм Сн Жс
    1
    2 3 4 5 6 7 8
    9 10 11 12 13 14 15
    16 17 18 19 20 21 22
    23 24 25 26 27 28 29
    30 31