Білім. Ғылым. Инновация

Тәуелсіз адам бә­секеге қабілетті өнім шығарады

  • Тәуелсіз адам бә­секеге қабілетті өнім шығарады

    Тәуелсіз адам бә­секеге қабілетті өнім шығарады

 2018 жылдың Жолдауы адами капитал мәселесіне ерекше тоқталған. Адами капитал деген – ең алдымен адамдар. «Тас ғасыры тас таусылғандықтан аяқталған жоқ, мұнайдың дәуірі де мұнайдың таусылуымен бітпейді» деген қанатты сөзге сәйкес, адами капитал – мемлекеттің бүгін және болашақта жүзеге асыруға ниеттенген істерінің негізгі факторы. Адами капитал – білім берудің барлық деңгейін, өндірістегі дайындық капиталы (кәсіби біліктілік, қабілет, өндірістік тәжірибе); ғылыми капитал (ғылым саласы, өнертабыс, инновациялар, зерттеулер); мәдени капитал (тәрбие, өзін-өзі тәрбиелеу, өзін-өзі дамыту); экономикалық маңызды ақпаратқа ие болу капиталы (болашағы бар бағыттар, бағалар мен табыс туралы хабардар болу) және миграция капиталын (қызметкерлердің мобильділігі) қамтиды.


Көріп отырғанымыздай, Пре­зи­дент адами капиталды дамыту мә­селесін жүйелі шешуге ша­қыра­ды. Яғни, адами капитал­дың қа­лып­тасуы және аккумуляциясы үшін оның дамуына қажетті ре­сурс­тарды жұмсау керек (мате­риал­дық, табиғи, рухани). Бір жа­ғынан инвестициялар – адами ка­питал өндірісіне бағытталған ре­сурстық салым, екінші жағынан ин­вестициялар – адами капитал мен оның құрамдас бөліктерін қа­лыптастыруға арналған іс-шаралар ке­шені. Соның ішінде білім, өн­дірістік тәжірибе мен денсаулық сақ­тау, географиялық мобильділік, ақ­парат іздеу сияқты бөліктерге ерек­ше мән беру керек.

Елімізде жоғары білім беру­дің барлық деңгейінде аталған құрам­дас бөліктер құрылған және сәтті жұмыс істеп жатыр. Оған қоса, екі жыл бұрын орта арнайы кә­сіби техникалық білім тегін бо­лып, революциялық өзгеріс орын алды. Жұмысшы және тех­никалық ма­мандықтарды игергісі ке­летін жас­тар үшін әлеуметтік лифт ұғымы қолжетімді бола бас­тады.

Сонымен қатар Жолдау жаңа бағ­дарламалар, оқулықтар, стан­дарт­тар мен кадрлар керек екенін анық көрсетеді. Онда педагог ма­мандарды оқыту мен олардың кә­сіби біліктілігін арттыру ісін қайта қарау мәселесіне назар аударылған. Сондықтан ел ішіндегі универси­тет­тердің жанынан педагогика ка­фед­ралары мен факуль­теттерін да­мыту керек. Осы және өзге де өзек­ті тақырыптарды қозғаған Мем­лекет басшысының адами ка­пи­талдың дамуына серпін беретін бір­қатар бастамаларын атап өтуді жөн көрдім. Барлық өңірде оқу­шы­лар сарайының негізінде ар­найы инфра­құрылымы, ком­пью­терлері, 3D-принтер­лері, зертхана­лары бар, балаларға арналған тех­но­парктер мен бизнес-ин­куба­тор­ларды желісін құру қажет. Бұл жас ұрпақты ғылыми-зерттеу және өн­дірістік-техно­логиялық ортаға ара­ластыруға мүмкіндік береді. Ғаламторда орта мектеп, колледж және жоғары оқу орындарының үздік оқытушыларының ви­део­са­бақтары мен видеодәрістерін ор­наластыру керек. Шалғай ау­дан­дар мен ауылдарда тұра­тын қазақ­стан­дықтар осылайша, үздік бі­­лімге қол жеткізеді. Атал­ған­дар­дан бөлек, жас ғалым­дарды қол­дауды жалғас­тыру, білім беру сал­а­сын эконо­ми­каның жеке бір са­ла­сы ретінде қа­рау сияқты маңыз­ды мәселелер қам­тылған. Пре­зидент сондай-ақ жо­ғары оқу орын­дарына акаде­миялық еркіндік беру, елімізде әлемдік универси­тет­­тердің кам­пустарын ашу, мұға­лім­дерді қайта даярлаудан өткізуді қолға алуға баса назар аударды.

Адами капитал туралы Жолдау­да алғаш рет айтылған жоқ. Осыған дейін жария­ланған «Болашаққа бағ­дар: рухани жаңғыру» бағ­дар­ламасында адами капиталдың са­па­сы ұлт жетістігінің кілті екені атап көрсетілген болатын. Ұлт бо­лашағы оқу аудитория­ларынан бас­талады. Бұл қазақтың «Ел бо­лам десең – бесігіңді түзе» деген тә­лімі мол сөзін еске салады. Ру­хани жаңғыру бағдарламасында ұлт­тық кодты сақтау, дәстүрлі құн­­­дылық­тарымызды дәріптей оты­рып, жаңа заман талаптарына сай бейімделу туралы айтылған еді.

Жаңа бағдар мен еліміздің қо­лы жеткен жетістіктерінен бөлек, ше­шімін таппаған мәселелер де жоқ емес. Біз тәуелсіздікке Кеңес үкі­метінен қалған стандарттармен кір­дік. Олардың бірқатары әлі күн­ге жойылған жоқ. Жапондардың «Каидзен» философиясында келе­сідей ереже бар: «Тәуелсіз адам бә­секеге қабілетті өнім шығарады. Егер адамға сенім артпаса, ол са­палы дүние жасай алмайды». Біз­де қалай? Елімізде мұғалімдер мен оқыту­шылардың жұмысын қа­­дағалауға бағытталған тек­серіс­ көп. Жас ұрпаққа білім беруі ке­рек ұстаздар жоспарлар мен есеп­терден көз ашпайды. Жоғары оқу орындарында да осы қағаз­бас­тылық оқытушыларға қолбайлау болады. Біз білім беру ісіндегі ер­кін адамдарға сенім арту керекпіз. Сонда ғана олар шынымен сапалы, бә­секеге қабілетті дүниелерді жа­сап шығарады. Мемлекеттік қыз­меткерге артылатын сенім де осы ша­малас. «Цифрлы Қазақстан» жо­ба­сын жүзеге асыратын мемле­кет­тік қызметкерлерге жұмыс ор­ны­на смартфондарын алып кіруге бол­майды. Цифрлы техноло­гия­лардың соңғы же­тістігінің бәрі қаз­ір телефон қосым­шаларына не­гізделген. Адами капиталды да­мыту­да ең алдымен осы мәселе­лерге назар аудару керек.


Мұхит-Ардагер СЫДЫҚНАЗАРОВ,

Л.Гумилев атындағы ЕҰУ жанындағы Заманауи зерттеулер институтының директоры,

филология ғылымдарының кандидаты




Көрілген: 432    Пікірлер: 0

сейсенбі, 15.05.2018, 23:00

Достарыңмен бөліс:

  • СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР:

    Көп ашылған Көп пікір жазылған
    2018
    2008
    2009
    2010
    2011
    2012
    2013
    2014
    2015
    2016
    2017
    2018
    қыркүйек
    қаңтар
    ақпан
    наурыз
    сәуір
    мамыр
    маусым
    шілде
    тамыз
    қыркүйек
    қазан
    қараша
    желтоқсан

    Алаш Айнасы мұрағаты

    Дс Сс Ср Бс Жм Сн Жс
    1 2
    3 4 5 6 7 8 9
    10 11 12 13 14 15 16
    17 18 19 20 21 22 23
    24 25 26 27 28 29 30