http://alashainasy.kz/ Жаңа жарияланымдар kz http://alashainasy.kz/static/i/logo2_sm.gif http://alashainasy.kz/ http://alashainasy.kz/famous/12176/ http://alashainasy.kz/famous/12176/ Токтайым Уметалиева, құқық қорғаушы: Токтайым Уметалиева, құқық қорғаушы: – Халық Әзімбек Бекназа­ров­ты сіздің жеке әмияныңыз деп санайды. («24.kg» ақпараттық агенттігінен) Роза Отунбаеваға қаратып айтқан сөзінен   Fri, 10 Sep 2010 14:08:00 +0600 http://alashainasy.kz/main/12175/ http://alashainasy.kz/main/12175/ Сұлу көркімен көздің жауын алған, М.Әуезовтің тілімен айтқанда, Қаратау тәжі атанған Кентау қазір мың-сан проблемасы қордаланған қаланың көркін елестетеді. Соның бірі – қоқыс мәселесі. Кентаудың жерасты байлығы бүгінде өзіне сор болып жабысып отыр. Сұлу көркімен көздің жауын алған, М.Әуезовтің тілімен айтқанда, Қаратау тәжі атанған Кентау қазір мың-сан проблемасы қордаланған қаланың көркін елестетеді. Соның бірі – қоқыс мәселесі. Кентаудың жерасты байлығы бүгінде өзіне сор болып жабысып отыр. Кентауда «Ачполиметалл» комбинатының өндірістік қалдықтарын сақтау үшін бір кездері 332 гектар жер учаскесі бөлініп, ол Баялдыр қалдық сақтау қоймасы ретінде пайдалануға берілген. Онда бас-аяғы 135 миллион тонна өндірістік қалдықтар тасталған. Алайда бүгінде комбинат бұрынғыдай толық қуатында жұмыс істемегендіктен, қоқыстың да аз тасталатыны түсінікті жайт. Осындай себептерге байланысты қойманың 142,5 гектар аумағы «Кентаукеніштарату» РМК тарапынан бөлінген 420 миллион теңгеден астам қаржыға консервациялау жұмысы жүргізілген-ді. Ол аумақ мемлекеттік қабылдау комиссиясының сүзгісінен өткізіліп, қойманың тағы 106,7 гектар жері «Южполиметалл» ӨК» АҚ-ына қалалық әкімдіктің қаулысы негізінде уақытша пайдалану үшін жалға беріледі. Қойманың қалған 82,9 гектар жері сани­тарлық қорғау аймағы ретінде қалдырылған. Консервацияланған 142,5 гектар жерді 33 600 дана екпелерімен қоса, «Кентау қалалық тұрғын үй-коммунал­ды шаруашылық, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі» мемлекеттік мекемесі 2008 жылдың желтоқсан айында қабылдау актісіне қолын қойып, мөрін басып қабылдап алады. Алайда содан бергі өткен екі жыл мерзім ішінде қоқысты жоюға арналған, дәлірегі, қоқыстың орнын тоғайға айнал­дыру, екпелерге қарау жұмыстары мүлдем тоқтатылып, қойма аумағына ат ізі салынбаған. Соның салдарынан әр-әр жерде өлермендікпен аман қалған тал-шыбықтардың қылтиғаны болмаса, өзгелері көктей солған. А.Мошкалов, Оңтүстік Қазақстан облыстық прокуратурасының басқарма бастығы: – Қалалық әкімдік пен «Южполи­металл» ӨК» АҚ арасындағы келісім-шарт негізінде 2005-2008 жылдар аралығында аталған аумаққа 2 216 469 тонна өндірістік қалдық төгілген. Қазақстан Республикасы Экологиялық кодекске сүйенер болсақ, қоқыс сақтау қоймасының 106,7 гектар жеріндегі қалдықтар жоғарыда аты аталған өндірістік кооперативтің меншігі болып табылады және олар өндірістік қалдықтармен қауіпсіз жұмыс істеуге жауапты. Алайда биылғы жылдың мамыр айында «Южполиметалл» ӨК» АҚ тарапынан қалалық әкімдікпен арадағы келісімшартты бұзу үшін сотқа талап-арыз түсіріп, ол қанағаттандырылған. Жер кодексінде жер учаскелерінің меншік иелері мен жер пайдаланушылар бүлінген жерді жаңғыртуға, оның құнарлылығын және жердің басқа да қасиеттерін қалпына келтіруге міндетті. Кентау қаласы әкімшілігіне аталған жер сот шешімімен қайтарылғанымен, «Южполиметалл» ӨК» АҚ тарапынан жинақталған өндіріс қалдықтарын консервациялау мәселесі екі жақтан да, не әкімдік тарапынан, не акционерлік қоғам тарапынан атқа­рылмаған. Негізінде, қалалық әкімдік қоқыс тасталған жерді қалпына келтіруге талап қоюы тиіс. Енді оның зардабы кімге тиеді, әрине, жергілікті халыққа. «Южполиметалл» ӨК» АҚ пен Шу-Талас экологиялық департаментінің ОҚ филиалымен келісілген табиғат қорғауға бағытталған 2009-2010 жылға арналған іс-шарасына сәйкес, тау болып үйілген қоқыстар, яғни улы химикаттар қоршаған ортаға, адам ағзасына әсері болмас үшін үнемі су астында жатуды қажет етеді. Алайда екі жақтың бір-біріне сілтеуінің салдарынан қазір ол өндірістік қалдықтар ашық аспан астында ашық-шашық жатыр. «Кентау қаласына батыс бағытынан жел тұрған уақытта экологиялық апатқа ұшырау қаупі зор» дейді мамандар. Прокуратура тарапынан Кентау қаласының әкіміне тез арада Баялдыр өндіріс қалдықтары қоймасын су­мен бүркуге, сотқа беру арқылы «Юж­поли­металл» ӨК» АҚ-ның меншігіндегі 2 216 469 тонна өндірістік қалдықты мәжбүрлеп залалсыздандыру және кінәлі лауазым иелерінің жауапкершілігін шешу туралы ұсыныс енгізілді. «Көрмес – түйені де көрмес» деген осы болар. Елеусіз ғана қоқыс болса бір сәрі, 2 миллионнан астам тонна қоқысты, дәлірегі, улы затты байқамау – нанғысыз. Мұны басшы азаматтардың жауапсыздығы, жаны­ ашымастығы деп бағалаған дұрыс болар. Рамазан СӘРПЕКОВ, Мәжіліс депутаты: – Ондай қалдықтардың жергілікті тұрғын­дар денсаулығына аса зиян екендігі айтпаса да белгілі. Бір емес, екі бірдей жауапты орындардың мұндай маңызды проблеманы бір-біріне итер­мелеп, екеуінің «сүттен ақ, судан таза» шыққысы келетін­дері – ұят нәрсе. Қалай дегенде де проку­ратура бұл мәселені жан-жақты тексеріп, кінәлі­лерді тиісті жазаға тартады деп сенемін. Жалпы алғанда, елдегі экология мәселесі қазір Үкіметтің араласуын қажет етіп отыр. Жоғарыдағыдай іс насырға шауып кетпей, дер кезінде қолға алмаса болмайды. Мәселен, қазір Қазақстан бойынша жол салу, жөндеу сияқты құрылыс жұмыстары қарқынды жүруде. Кейде топырақ тиелген жүк көліктерінің үстін жаппай, шаңдатып, жүйткіп бара жатқанын көреміз. Тіпті осының өзі адамдарға да, экологиямызға да зиян. Қысқасы, экология мәселесіне тиісті орындарды айтпағанда, бақылау орган­дарының үлкен жауапкершілікпен қарайтын кезі келді. Нұржан ОШАНБЕКОВ, «Табиғат» экологиялық одағы төрағасының орынбасары: – Осының барлығы – бақылау орган­дары мен жергілікті әкімдік­тердің сал­ғырттығы. Кейбір өн­діріс орындары, тіпті сөз болып отыр­ған бақылау орын­дары мен әкім­діктердің аузын майлап, былық-шылық­тарын жылы жауып қоюға дейін бара­тын­дары жасырын емес. Қазір өндіріс орындарының басым бөлігі шетелдіктер меншігіне өтіп кеткен. Олар өздерінің қалталарын ғана ойлайды. Біздің халық­тың денсаулығын, экологиямызды ойлап, бас қатырып қайтсін. Экологияға қатысты айтсақ, жағдайы­мыз мүшкіл. Кейбір жана­шыр азаматтар болмаса, көп­ші­лік шенеу­ніктер бұл мәсе­леге немкеттілікпен қарайды. Өкінішті. Халқымыздың мен­талитеті ме екен, тіпті қарапайым адамдардың арасында да өз құқын қорғап, белсенділік танытып жүр­ген­дері некен-саяқ. Әлгі қалдық шығарудан озық келе жатқан өндіріс орындарының қожайындарының алшаң басып жүргендері де, міне, содан. Үкімет қатаң қадағалауға алып, бақылау орындарының түпкілікті тексерулерін талап етпесе болмайды. Сондай-ақ қолданыстағы заңның орын­далуын қадағалау керек. Fri, 10 Sep 2010 14:00:00 +0600 http://alashainasy.kz/one_theme_two_opinions/12174/ http://alashainasy.kz/one_theme_two_opinions/12174/ ҚР Білім және ғылым министрлігінің вице-министрі Махметғали Сарыбеков мырза Сенаттың әлеуметтік-мәдени даму жөніндегі комитетінің кеңейтілген отырысында қазақстандық бала асырап алушыларға 30 айлық есептік көрсеткіш көлемінде (АЕК) жалақы тағайындау жөнінде ұсыныс жасады. ҚР Білім және ғылым министрлігінің вице-министрі Махметғали Сарыбеков мырза Сенаттың әлеуметтік-мәдени даму жөніндегі комитетінің кеңейтілген отырысында қазақстандық бала асырап алушыларға 30 айлық есептік көрсеткіш көлемінде (АЕК) жалақы тағайындау жөнінде ұсыныс жасады. Республикалық бюджет комиссиясының қарауына ұсынылып отырған бұл ұсыныс қабылданған жағдайда жыл сайын республика бюджетінен 11 миллиардтай теңгені қажет етеді екен. Бұл сома еліміздегі жетім балалар санын азайтуға септігін тигізе ме, тіпті ата-аналарды ақшаға қызықтыру арқылы жетім балаларды асырап алуға ынталандыра аламыз ба? Жалпы, «Бала асырап алатын Қазақстан азаматтарына жалақы төлеу керек» деген пікірге қалай қарайсыз?» деген сауалды мамандарға қойып көрген едік... Айткүл САМАҚОВА, Мәжіліс депутаты: Иә – Әрине, бала асырап алатын Қазақстан азаматтарына жалақы төленуі керек. Бұл ұсынысты да ең алдымен мен көтеріп, Премь­ер-министрдің қабылдауына арнайы кіріп, мәлімдеген едім. Менің ол ұсынысым Кәрім Мәсімов мырзаның да көңілінен шықты. Өйткені бұл ұсыныс негізсіз емес. Үкімет ай сайын балалар үйіндегі әрбір сәбиге 75 мың теңге бөледі. Ол қаражаттың 16 мың теңгесі ғана балалар үйіндегі тәрбиеленушіге тиесілі. Сол 16 мың теңге баланың киімі, тамағы, ауырып қалса дәрісіне және сол секілді керек-жарағына жұмсалады. Ал бөлінген ақшаның қалғаны тәрбиешілердің жалақысы мен балалар үйінің коммуналдық төлем­де­ріне кетеді. Бүгінгі күні бала асырап алу­шыларға 30 АЕК көлемінде жалақы тағай­ындау ұсынылуда. 1АЕК 1413 теңге екенін ескерсек, 30 АЕК 42 390 теңгеге тең екен.  Яғни бұл ұсыныс қабылданған жағ­дайда, бала асырап алушыларға төленетін жалақы жыл сайын балалар үйіндегі әрбір сәбиге бөлінетін қаржыдан да аз мөлшерде болмақ. Бір жағынан, мұндай жолмен бюджет ақшасы да үнемделер еді. Сондай-ақ бұл қаржы бала асырап алғысы келетіндерді де ынталандырып, балалар үйіндегі жетім балалар санының азаюына да ықпалын тигізеді деп ойлаймын. Сондай-ақ бала асырып алғысы келетіндерге де әлеуметтік жағынан көмек болар еді. Өйткені бүгінгі күні бала асырап алғысы келетін, алайда айлығы шайлығына жетпейтін отбасыларға бұл жағдай қолбайлау болатыны жасырын емес. Соның бір айғағы – бүгінде мемлекеттік органдарға қосымша жалақы тағайындауды сұрап, жетім балаларды асырап алған 6,5 мың ата-ана ұсыныс жасаған көрінеді. Тағы бір айта кетер жайт, бұл ұсыныс қабылданған жағдайда жетімдер үйіндегі балалардың кейбір туысқандары өздерінікін асырап алуға тырысар еді. Өйткені балалар үйінде туыстары бар, алайда олардың әлеуметтік жағдайы келмегендіктен, асырап ала алмай отырғандары бар. Ең бастысы, бала ата-ананың, туыстарының жылуын сезініп өсуіне мұрындық болар еді. Егер балалар үйіндегі балалардың тең жартысы осындай жолмен өз бақытын тауып кетсе – үлкен жетістік. Себебі бүгінде кәме­леттік жасқа толған соң жетімдер үйінен шыққан балалар не үйі, не туысқаны жоқ, қаңғып қалатын кездері аз емес. Айта кетер жайт, осы азғантай ақшаға бола есеппен бала асырып алғысы келетіндер болуы мүмкін емес. Өйткені бүгінгі күннің өзінде бала асырап алғысы келетіндердің қатары жалақысыз-ақ көп көрінеді. Жалпы, көптеген елде жетімдер үйінен бала асырап алғысы келетіндерге көптеген жеңілдік қарастырылған. Мәселен, бала асырап алған отбасы мемлекеттік салықтарды төлеу кезінде жеңілдіктерге ие болуымен қатар, ақшалай жәрдемақы да алады. Ал бізде әлі күнге дейін бала асырап алушыларға мұндай жағдайлар қарас­тырылмаған. Сондықтан бізге де бала асырап алушыларға арнайы жалақы тағайындайтын кез жетті. Дәурен БАБАМҰРАТОВ, «Болашақ» республикалық қозғалысының жетекшісі: Жоқ – «Бала асырап алатын Қазақстан азаматтарына жалақы төлеу керек» деген пікірмен келісе алмаймын. Өйткені осы жалақыға бола қызығып, бала асырап алғысы келетін­дер­дің қатары күрт артуы мүмкін. Ал бала асырап алу­ға жалақыдан бұрын, үлкен ата-аналық сезім қажет. Шын көңілімен бала асырап алғысы келе­тіндер осы бөлінген азғантай жалақыға қарамайды да. Есесіне тағайындалған жала­қыға бола бала асырап алушылар тарапынан көптеген қиындықтар кездесуі әбден мүмкін. Егер бала асырап алғысы келетіндерге жалақы тағайындау арқылы балалар үйіндегі балалардың санын азайтуды көздесек, онда оның басқа да жолдарын қарастыруға болады. Ал тек қана ақшаға тіреп қою дұрыс емес. Мәселен, оның есесіне неге біз қоғамдық сананы өзгертіп, отбасы құндылықтарын артты­руға тырыспаймыз?  Сонда ақшадан бұрын адамгершілік мәселесі алдыңғы орынға шығар еді. Мәселен, шетелдерде бала асырап алушыларға арнайы ақша бөлінеді. Сондықтан олар бала асырап алуға үлкен ынта, ықылас білдіреді. Алайда асырап алған баланы ұрып-соғу, тіпті зорлау секілді оқиғалар оларда жиі кездесіп жатады. Яғни олар бала асырап алу кезінде сол балаға ата-аналық мейірімін төгуден бұрын, асырап алу кезінде иеленетін ақшасын ойлап тұрады. Сондықтан бала асырап алғысы келетіндерді ақшаға қызықтыру – ұтымды жол емес. Біз жетімдер үйіндегі балалардың санын азайтудың басқа жолдарын мүлдем қарастырып отырған жоқпыз. Мәселен, елімізде бала асырап алғысы келетіндер бұл процестің қаншалықты қиын екенін айтып келе жатқанына қанша уақыт болды? Алайда бұл мәселе әзірге сол қалпы шешілген жоқ. Еліміздегі шын көңілімен бала асырап алғысы келетіндерді неге қағазбастылықтан құтқармасқа? Сондай-ақ шенеуніктер мен аудан, облыс, қала әкімдерін тастанды балалар үйіндегі бір-бір баланың өкіл әкесі немесе өкіл шешесі болуға неге шақырмасқа? Олар қамқорлық көрсетуі арқылы сол балаға бауыр басып та кетер еді. Осы секілді жетімдер үйіндегі балалар­дың өз қамқоршыларын тауып кетудің басқа да сан түрлі жолдарын қарастыруға болады. Бейтарап пікір Динар НҮКЕТАЕВА, Мәжіліс депутаты: – Патронаттық тәрбиемен асырап алып отырғандарға ай сайын жалақы төленеді. Сол секілді бала асырап алатындарға да ай сайын жалақы төленіп отырса, дұрыс болар еді. Жалпы, жетімдер үйінен бала асырап алғысы келетіндерге көптеген жеңілдіктер мен жәрдемдер қарастыруға болады. Мәселен, оларға жалақы тағайындаумен қатар, мемлекеттік салықтардан да босатып, қосымша басқа да көптеген жеңілдік қарастырсақ, нұр үстіне нұр болар еді. Fri, 10 Sep 2010 13:44:00 +0600 http://alashainasy.kz/kazakh_history/12173/ http://alashainasy.kz/kazakh_history/12173/ Баянаула! Бұл өлкенің таңдай қақтырар сұлулығын көрген адам баласы Жаратқанның мейірімі тек қана осы өңірге түскен екен деген ойға берілері хақ. Адам қолымен қалағандай қабат-қабат тастарының өзі-ақ ертегілер еліне жетелегендей. Міне, осы өлкені отандық туризмнің орталығына да айналдыруға болады. Баянаула! Бұл өлкенің таңдай қақтырар сұлулығын көрген адам баласы Жаратқанның мейірімі тек қана осы өңірге түскен екен деген ойға берілері хақ. Адам қолымен қалағандай қабат-қабат тастарының өзі-ақ ертегілер еліне жетелегендей. Міне, осы өлкені отандық туризмнің орталығына да айналдыруға болады. Әр тасының өзі туған өлкенің тарихынан сыр шертетін мұндай мекен отандық, шетелдік демалып келушілер үшін таптырмайтын жұмақ жай. Жалпы, бұл жерге келушілер жазда Жасыбайдың жағасында суға түсіп, құмға қыздырынумен шектеледі. Осы жердің тарихынан, өткенінен сыр шертетін гидтер ұйымдастырса, келушілер жай ғана демалып қайтпай, бұл өлке жайлы терең біліп кетер еді. Баянаула қалай пайда болды? Аңыздардың бастауы осы Баянаула тауларының қалай жаратылғаны жөнінде. Бірде солтүстіктен мұз көшкіні басталып, соны бөгеуге Тәңірі тас толы қапты арқалап аттанады. Далада кездескен адамдар жел өтінен паналауға біраз тас қалдыруды сұраған екен, Тәңірі өтініштеріне құлақ аспапты. Сонда пысық, ақылды бозбала Асан қаптың түбін теседі. Сөйтіп, қаптың түбінен түскен тастар далада қала береді. Арада көп жыл өткен соң далада алып дәу келе жатады. Даланың шетін көрмек болып, шашылған тастарды үйе бастайды. Өзін көтере алатындай тау қалап, шаршаған дәу соның басына шықса, даланың шет-шегі жоқ. Ызаланған дәу тасқа отырып, қолымен бетін басып жылап жіберіпті. Саусағының арасынан тамған үш тамшы жерге түсіпті. Солығын басып қарағанда қандай ғажайып жасағанын көреді. Үш тамшы жас тамған жерде үш көрікті көл пайда болған. Тастан қалаған тауларда өсімдіктер мен бұталар өсіп шыққан. Кереметті көруге жүгірген аң мен ұшқан құс жиналыпты. Дәудің өзі де Баянауыл тауларын тамашалауға мәңгілікке қалып қойған екен деседі.   Ақбет тау – махаббаттың құрбаны Баянауылдың ең биік шыңы – Ақбетке байланысты ел аузында мынадай аңыз бар. Ертеде осы өлкеде Бүркітбайдың қызы Ақбет тұрыпты. Үй-іші жұтаң күй кешуі себепті әкесі қызын ұзатып, тұрмысын түзеп алмақ болыпты. Қызы болса кедей қойшы жігітті ұнатады екен. Ал әкесі мұны жақтырмайды. Әкесі көп ойланбай-ақ қалың малын төлеген қаусаған шалға қызын ұзатуға келіседі. Жас ғашықтар мұны біліп, қашуға уағдаласады. Алайда сырлары ашылып, жігіт өлтіріледі де, қыз үйге қамалады. Қыз көз жасын төгіп, қоштасуға сүйіктісінің зиратына баруға сұранады. Жеңгелері болса аяп, рұқсат етеді. Жігітінің басына келген қыз жүрегінің тек соған арналғанын айтып, басқа ешкімге жар болмауға ант етеді. Бұдан соң ғашығымен бірге таңды қарсы алатын шыңға шығып, төңірегіне соңғы рет көз салады да, құздан құлайды.  Кемпіртас жайлы әпсана Баянаула ұлттық паркіндегі ең танымал тас – Кемпір тас. Оны туристер Баба-Яга деп те атайды. Оған байланысты шығарылған аңыздар өте көп. Әлімсақта жергілікті тұрғындар бұл жерде ерекше жылқы тұқымын өсіріпті. Бұл аттардың бағасы қымбат болып, оларды ең батыл жігіттер көздің қарашығындай күзетеді екен. Алайда соған қарамастан, күнде бір жылқы жоғала беріпті. Түнде күзет қойылса да, бәрі ұры келгенше ұйықтап қала беріпті. Ақыры солардың арасынан жас батыр түнде ұйықтап қалмау үшін білегін кеседі. Түн ортасында жер айырылып, содан түрі қорқынышты кемпір шығады да, жылқы­лардың ішінен ең семізін таңдап, өзімен бірге жер астына әкетеді. Жас жігіт көргенін ақсақалдарға айтып, көбірек қару жинап, халқын сиқыршыдан құтқаруға бел байлайды. Жігіт түнде мыстанның келер уақытын күтеді де, жерден шыққан бетте алыса кетеді. Жігіт мыстанмен түнімен алысып, әбден шаршайды. Кемпір де әлсірейді. Өйткені таң білінісімен күші қайтатын. Таң атқан кезде кемпір жердің астына түсіп үлгермейді де, күн шапағы жердің жігін жауып, мыстанның жарты денесі мен басы тасқа айналып қатып қалыпты-мыс. Үлкендердің айтуынша, жер бетінде жаманшылық көбейсе, ол тіріледі екен. Сондықтан тасқа ақ ниетпен келу керек. Fri, 10 Sep 2010 13:25:00 +0600 http://alashainasy.kz/last_news/12172/ http://alashainasy.kz/last_news/12172/ Павлодар облысында орман өртінен алты адам қаза болды. 8 қыркүйек күні Көкжал ормандарында тілсіз жауды ауыздықтау кезінде кешкі сағат 18:20-лар шамасында орманшы, Бесқарағай орманының мемлекеттік инспекторы өмірмен қоштасты. Павлодар облысында орман өртінен алты адам қаза болды. 8 қыркүйек күні Көкжал ормандарында тілсіз жауды ауыздықтау кезінде кешкі сағат 18:20-лар шамасында орманшы, Бесқарағай орманының мемлекеттік инспекторы өмірмен қоштасты. Жабағылы ауылынан 21:50-де аудан­дық ауруханаға ауыр күйік шалған үш адам жеткізі­ліп, оның екеуі бірден қайтыс болды. Дәрігер­лер­дің айтуынша, бұлар – ағалы-іні­лі Нұрбаев­тар. Олардың аналары да қазір ауру­ханада ауыр халде жатыр. Кеше өрт болған жер­ден тағы да бір мүрде табылды, бұл Нұрбаевтар отбасының отағасы деген болжам бар. Маралды ормандарында соқалы МТЗ-100 тракторының көмегімен өртпен алысқан екі адам – Бесқарағай орманының директоры мен Шарбақтының бір тракторшысы да ажал құшты. Өрт кезінде хабарсыз кеткен екі адам қазір іздес­тірілуде. Өрт Шарбақты ауданына қарасты Шалдай ор­ман­дарының 1000 гектарын жалмап, Ресей аума­ғына да ауыз сала бастаған. Қазір өрттен зар­дап шеккен Бәйімбет ауылының тұрғындары Шоқ­тал ауылына көшірілді. Кеше сағат 15.25-тің кезінде Бесқарағай ауданындағы Көкжал ор­манды ал­қа­бында тағы бір өрт ошағы пайда бо­лып, 2000 гектар орман алқабына зиянын ти­гізген. Кереку өңірін әлекке салған тілсіз жаудың тырнағы Шығыс Қазақстанға да жетті. Көрші өңірден келген өрт бұл облыстың Беген ауылдық округіне жетіп, 400 гектардан астам орман алқабын шарпып кетті. Естеріңізде болса, шама­мен осыдан төрт жыл бұрын Бегенге өрт тиіп, әп-сәтте 90-ға жуық түтіні бар аядай ауылды тып-типыл еткені мәлім. Абырой болғанда, бұл жолы бегендіктер жылдам қам жасап үлгерді. Өрт қаупі төнген Жандос ауылынан 64 адам көшірілді. Қазір Павлодар жақтан келген өрт толығымен ауыздықталыпты. Шығысқазақстандық өртсөн­діру­шілер қараша халыққа тілсіз жаудан сақ­танудың жолын айтып, насихат жұмыстарын жүр­гізуге кірісті. Оқиға орнына келіп жеткен төтенше жағ­дайлар министрі Владимир Божко барлық жа­уапты қызметтерге әрбір екі сағат сайын жағ­дайды баяндап отыруды тапсырды. Өрт сөндіруге Төтенше жағдайлар министрлігінің авиа­циясы да жұмылдырылды. Сондай-ақ ор­ман шаруашылықтарымен, жергілікті билік ор­ган­дарымен байланыс орнату, өртке қарсы тех­никаны қажетті сумен және жанармаймен қам­тамасыз ету қатаң қадағалануда. Жұмысты үй­лестіру облыс әкімінің орынбасары, Төтенше жағдайлар жөніндегі облыстық комиссия төра­ғасы А.Вербнякқа жүктелді. Fri, 10 Sep 2010 13:24:00 +0600 http://alashainasy.kz/politics/12171/ http://alashainasy.kz/politics/12171/ Күллі мұсылмандардың қасиетті мерекесі — Ораза айттың алғашқы күнінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Ирак, Әзірбайжан, Пәкістан, Қытай, Түркия, Украина елдерінің елшілерінен сенім грамоталарын қабылдады. Аталмыш шараны дәл осы күнге орайластырудың өзіндік себебі де бар. Күллі мұсылмандардың қасиетті мерекесі — Ораза айттың алғашқы күнінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Ирак, Әзірбайжан, Пәкістан, Қытай, Түркия, Украина елдерінің елшілерінен сенім грамоталарын қабылдады. Аталмыш шараны дәл осы күнге орайластырудың өзіндік себебі де бар. Елбасы онысын жасырмады: «Бүгінгі сіздердің сенім грамоталарын тапсыру рәсімі күллі мұсылман үмбеті үшін қадірлі болып саналатын Ораза айттың алғашқы күніне орайластырылып отыр. Мен мұны жақсылықтың нышаны деп білемін», – деді келген қонақтарға қасиетті күні сәттілік тілеп. Елшілерді Қазақстандағы диплома­тиялық қызметтерінің басталуы­мен құт­тықтаған Президент: «Сіздердің Қа­зақ­стандағы дипломатиялық жұмыс­тарыңыз еліміздің сыртқы саяси бел­сенділігінің артып, беделді халық­аралық ұйымдарға жемісті қызмет ат­қара бастаған кезеңге тура келді. Алды­мыздағы желтоқсанның 1-2-сі күн­дері Астанада ЕҚЫҰ-ның саммитін өт­кізу­ге қол жеткіздік. Қазақстанның осы ұй­ымға төрағалығы — тарихи жетістігінің белгісі. Қазақстанның 1992 жылғы бастамасы болып табылатын Азиядағы өз­ара ықпалдастық және сенім шарала­ры жө­ніндегі кеңес бүгінде құрлықтың 90 пайызын алып жатқан 22 мемлекет­тің басын қосып отыр. Азия кеңесі – құрлықтағы ұйымдық қауіпсіздік жүйесінің бірегей платформасы. Қа­зақстан биыл ШЫҰ-ға да төрағалық етуде. Бұл ұйым, шын мәнінде, өңірлік тұрақтылық пен қауіпсіздікті қолдауға оң әсерін тигізетін толыққанды факторға айналып отыр. Еуропа мен Азияның тоғысында орналасқан Қазақстан қа­зіргі заманғы әлемдік тәртіптің өзекті мәселелері бойынша көпжақты диалогті қамтамасыз етуге белсене күш салуда. Мәдениетаралық және дінаралық диалог идеясын жүзеге асыру Қазақстанның келесі жылғы Ислам конференциясы ұйымына төрағалығының басты наза­рында болады», – деп Нұрсұлтан Әбіш­ұлы елшілерді сыртқы саясатымыздағы жетістіктерімізден хабардар етті. Қазақстан Ирактың қалпына келуіне өзіндік үлес қосты Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ, Қазақстан Республикасының Президенті: – Біз Иракқа бейбітшілік пен тұрақтылықтың түпкілікті орын алуына, тұрмыс-ахуалының қайта қалпына келуіне мүдделіміз. Қазақстан Ирактың қалпына келуіне өзіндік үлес қосты. Біздің әскерилер бұл елде төрт миллионнан астам жарылғыш заттарды залалсыздандырып, жергілікті мамандарды оқытып, бейбіт тұрғындарға медициналық көмек көрсеткені белгілі. Раджех Сабер Аббуд әл-Мусауи, Ирактың Қазақстандағы төтенше және өкілетті елшісі: – Мен Ирак Республикасының Қазақстандағы алғашқы елшісі бол­ға­ныма қуаныштымын. Қазақстан мен Ирак арасында әлеуеттің зор екенін білесіздер. Сол әлеуетті екі ел халықтарының игілігі үшін пайдаланамыз деген ниеттеміз. Біз Қазақстанның сыртқы саясатын қолдаймыз. Мен екі ел арасында барлық сала аясында ынтымақтастық орнау үшін барлық күш-жігерімді саламын. Біздің тарихи тамырларымыз ортақ, дініміз бен тіліміз бір Нұрсұлтан Назарбаев, Қазақстан Республикасының Президенті: – Әзірбайжан Республикасы – Каспий теңізіндегі маңызды көршіміз. Біздің тарихи тамырларымыз ортақ, дініміз бен тіліміз бір. Өткен қазан айында Бакуға жасаған сапарым кезінде біз ынтымақтастықтың көптеген бағытына, соның ішінде энергетика және көлік инфрақұрылымын бірлесіп пайдалану ісінде маңызды тең­герімдерге қол жеткіздік. Осы және өзге де келісімдерді тиімді іске асыру мәселесінде елшілік елеулі қызмет атқарады деп сенемін. Закир ГАШИМОВ, Әзірбайжанның Қазақстандағы төтенше және өкілетті елшісі: – Әзірбайжан мен Қазақстан арасын­дағы қарым-қатынас достық және бауыр­малдыққа ұласып кеткені қашан. Бізге тек соны дамыту ғана қажет. Пәкістан Қазақстанның инвестициясына мұқтаж Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ, Қазақстан Республикасының Президенті: – Қазақстан Оңтүстік Азия өңі­рін­дегі мұсылман әлемінде маңыз­ды орын алатын Пәкістан Ислам Республикасының ынтымақтасты­ғы­на үлкен мән береді. Біздің елдері­міз өңірлік және халықаралық ұйым­дарда өзара ықпалдасуда. Соны­мен қатар сауда-экономикалық бай­ла­ныстарды дамыту ісінде иге­ріл­меген әлеуеттеріміз жеткілікті. Сіз­дің елдеріңізде болған сұрапыл су тасқынын оңтайлы еңсеру үшін Қа­зақстан Үкіметі достас Пәкістанға қар­жылай көмек беру жөнінде шешім қа­былдайды. Пәкістан үшін тыныштық орнауын біз әрқашан тілейміз. Мохаммад Ахтар Туфаиль, Пәкістанның Қазақстандағы төтенше және өкілетті елшісі: – Пәкістан аймақтық қауіп­сіздіктегі Қазақстанның рөлін жо­ғары баға­лайды. Екіжақты қа­рым-қатынас өз әлеуетін әлі сарқи қойған жоқ. Біз әлі де болсын сіз­дердің тараптарыңыздан болатын инвестицияға мұқтажбыз. Су тас­қынынан зардап шеккен халыққа көмек қолын созған Қазақстанға зор алғысымызды айтқымыз келеді. Қазақ – ержүрек, еңбекқор әрі дана халық Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ, Қазақстан Республикасының Президенті: – Қытай Халық Республикасымен ынтымақтастық Қазақстанның сыртқы саясатында маңызы бар. Біздің қаты­настарымыз саяси се­німділіктің жо­ғары деңгейін ай­қындайды. Ол – сау­да-эконо­ми­ка­лық байланыстар­дың үдемелі өсуі­не негізделген, табысты әріп­тес­тіктің жарқын үлгісі. Бүгінгі Қа­зақ­стан-Қытай стратегиялық әріп­тес­тігі өңірлік тұрақтылық пен қауіп­сіздіктің маңызды факторы болып табылады. Бізге экономиканың шикі­заттық емес секторларын, әсіресе, тех­нология мен инновацияның трансферт сала­сын­дағы ынтымақтастықты арт­тыру қажет болып тұр. Чжоу ЛИ, Қытайдың Қазақстандағы төтенше және өкілетті елшісі: – Қазақстан – ұлы ел. Қазақ – ер­жүрек, еңбекқор әрі дана халық. Қытай мен Қазақстанның ғасыр­лардан бері көрші екенін білесіздер. Қытай Қазақстанды ең сенімді әрі стратегиялық серіктес және ең жақын көрші ретінде қабылдайды. Біз әлі де екіжақты қарым-қатынасты нығайту аясында жұмыс істемекпіз. Қазақстан мен Түркияның достығы жалғаса береді Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ, Қазақстан Республикасының Президенті: – Қазақстан Түркия Республикасымен алуан салалардағы байланысты дамытуға үлкен мән береді. Екіжақты сауда-экономикалық және инвестициялық салалардағы қа­ты­настардың маңызы өте зор. Бұған бірлескен жаңа синергия бағ­дар­ламасы тың қарқын беруі тиіс деп есептеймін. Қазақстан алдағы уақытта Түркияның Азия кеңесіндегі төрағалық қызметіне қолдау көрсетеді. Біз сондай-ақ жаңа жалпытүріктік құ­рылымдарды дамыту жолындағы бір­лескен күш-жігерімізді жалғастыра беретін боламыз. Лале УЛЬКЕР, Түркияның Қазақстандағы төтенше және өкілетті елшісі: – Екі ел арасында тарихи ортақ және достық байланыстарға негізделген екіжақты қарым-қатынас бар­лық салаларда табысты дамып келе­ді. Түрік құрылысшыларының үле­сі­мен көркейіп тұрған қалада жұмыс істейтініме қуаныштымын. Арадағы қарым-қатынасымыз одан да жоғары дәрежеде болу үшін аянбай қызмет етемін. «Жол картасы-3» бағдарламасының тиімді іске асуы үшін жұмыс істейміз Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ, Қазақстан Республикасының Президенті: – Қазақстан мен Украина ынты­мақтастықты одан әрі нығайтуға мүдделі. 2007 жылы Украинада Қа­зақстан жылы, 2008 жылы Қазақ­станда Украина жылы табысты өтті. Президент Януковичтің осы жылғы сәуір айында Астанаға жасаған сапары және жақын күн­дері менің Украинаға болатын ресми сапарым екі елдің қарым-қа­ты­нас аясын кеңейтуге жаңа серпін беретіні күмәнсіз. Осы орайда, өнеркәсіптің маңызды салаларында ынтымақтастықты кеңейтуді көздейтін «Жол картасы-3» бағдар­ламасының тиімді іске асуы үшін жұмыс істейміз. Олег ДЕМИН, Украинаның Қазақстандағы төтенше және өкілетті елшісі: – «Қайта жаңғыру» (перезагрузка) деген сөз бар. Қазақстан-Украина қатынастарының қазіргі жағдайына осы сөз дәл болады. «Қайта жаңғы­ру» дегенді «жаһандық дағдарыс екі ел арасындағы қарым-қатынасты үзген екен ғой» деп түсінбеңіздер, біздің қарым-қатынастар екі ел қо­ғамының сұранысына ешбір сәйкес келмеді, сондай-ақ экономикалық мүм­кіндіктеріміз де сәйкеспеді. Ал екі ел арасындағы саяси, экономикалық жә­не мәдени қарым-қатынастардың жан­дануы серіктестікті дамыту уақы­ты­ның жеткендігін білдіреді. Fri, 10 Sep 2010 13:11:00 +0600 http://alashainasy.kz/economica/12170/ http://alashainasy.kz/economica/12170/ Қазір кәсіпкер десе, жұрттың көзіне сауда саласында жүргендер елестейді. Ал егін егіп, мал асырайтындар осы атаудың шеңберіне сыймайтын сықылды. Мұнымыз бекер. Мәселен, мал өсіру бұрыннан қалған атакәсіп болса да, қазіргі заманда оған кәдімгідей бизнес тұрғысынан қарауға тура келеді. Қазір кәсіпкер десе, жұрттың көзіне сауда саласында жүргендер елестейді. Ал егін егіп, мал асырайтындар осы атаудың шеңберіне сыймайтын сықылды. Мұнымыз бекер. Мәселен, мал өсіру бұрыннан қалған атакәсіп болса да, қазіргі заманда оған кәдімгідей бизнес тұрғысынан қарауға тура келеді. Бұған біздің кейіпкеріміз, кәсіпкер Ерболат Жұмағалиұлы Сейдалиев ағамызбен әңгімелескеннен кейін көз жеткіздік. Мал өсіргісі келетін қазақ табылса, Ерекеңнің осы айтқандары қажетіне жарап қалар. Білім құдығын терең қаз «Мен болмасам, кім? Бүгін болмаса, қашан?» дейтін тәуекелшіл Ерекең мал шаруашылығына ден қоймас бұрын бұл саланы әбден зерттеді. Оқымаған кітабы жоқ. Осы саланың майын ішіп, жілігін шаққан ғалымдардан дәріс алды. Содан кейін ғана білек сыбанып іске кірісті. Жетістікке жеткенше тынбайтын мінезі осы арада пайдаға асты. Қазір шаруа қожалығында төрт түліктің бәрі бар. Ет, сүт, қымыз, шұбат, құрт-май жағынан таршылық жоқ, артылғаны саудаға түседі. Сан емес, сапа Көп өнім алу малдың тұқымына байланысты екені белгілі жайт. Мәселен, «Алатау» тұқымының бір сиыры бұрынғы қазақы бес сиырдың сүтін де, етін де береді. Жалпы, мал шаруашылығы бізде біраз кенжелеп қалғанын мойындау керек. 4,5 млн халқы бар Жаңа Зеландия жылына 45 млн қойын сыртқа сатады. Қазір Талғарда бір шаруа қожалығы сол елден қошқар әкеліп, өсіріп жатыр. Қошқардың осы түрінен 15 келі жүн (әлемдік нарықта жоғары бағаланатын түрі), 75-80 келі ет алуға болады. Сондықтан қолдағы малдың санын көбейткеннен гөрі оның тұқымына көбірек мән берген жөн. Ауыл шаруашылығы, оның ішінде мал бағу ісі – ұзаққа созылатын жұмыс. Мәселен, Израильдегі ірі қара 70 литрге дейін сүт береді екен. Бірақ біздікіндей емес, сүтінің майлылығы төмен, былайша айтқанда, сылдыр су. Кілегей, май жасауға жарамайды. О жақтағылар біздің сиырлардың сүтіне қатты қызығады дейді. Сондықтан ауыл шаруашылығын, оның ішінде мал шаруашылығын өркендетуге мойын бұрса құп болар еді. Сүтті делдалсыз сату Қазір жекешенің қолындағы сүттің өзіндік құны төмен. Сүт зауыттары литрін 43-48 теңгеге сатып алады. Ол дүкен сөресіне жеткенше, 200 теңгеге көтеріледі. Соған қатысты кәсіпкердің шетелден көріп келгенін өзімізде енгізсек деген мынадай жоспары бар: жер-жерге сауда-саттық автоматтарын орнатып, кәдімгі су сатқандай сүтті сату. Сонда өндіруші мен тұтынушы арасындағы делдал атаулы жұмыссыз қалып, тұрғындарды арзан сүтпен қамтамасыз етуге болады. Қазан қаласында осындай 120 автомат бар екен. Ондай автоматта сүттің сапасы айқын көрініп тұрады. Әрі сатушының керегі жоқ, әркім өз қалауынша, теңгемен де, төлем карточкасымен де есеп айырысып, қажетті мөлшерде құйып ала береді. Жаңа жылдан кейін Ерекең осындай автоматтың екеуін Италиядан сатып әкеліп, орнатып көрмекші. Ол қадамы сәтті болса, қымыз бен шұбат саудасын да осы тәсілмен жүргізуге болады. Түйе мен... Голливуд Шұбат демекші, кәсіпкердің айтуынша, түйе бағу, бір жағынан, қиын, екінші жағынан, өте оңай. Оңай дейтіні, даладағы шөптің бәрін талғамай жей береді. Күтіп-бағу үшін қаражат көп кетпейді. Суыққа төзімді. Бір түйе орта есеппен күніне үш литр шұбат береді. Әрі екі жылда бір боталайтын болғандықтан, 16-18 ай бойы саууға болады. Қиын дейтіні, қараусыз түйе басы ауған жаққа кете береді. Саууы қиын. Боталауы да ауыр өтеді. Айтпақшы, Ерекеңнің бір ерекше түйесі бар. Киноға түсірушілер қайта-қайта қолқалап алып кетеді екен. Бас-аяғы үш кинода «ойнап» үлгерген. Елбасының балалық шағы туралы фильмге түскен де сол. Әнші апамыз Бибігүл Төлегенова жетектеп жүріп ән айтады екен сол кинода. Машина келсе, «әртіс түйе» аулаға атып шығатын көрінеді. «Бүйте берсе, құдды Голливуд жұлдызына айналатын түрі бар», – дейді кәсіпкер. Мал бағатын адам жоқ Мал бағуда маман мәселесі – өз алдына бір төбе. Қазір жапан далада жалғыз отыра беретін баяғының қойшысы жоқ. Жағдайын жасап, жарықпен, сумен қамтамасыз етпесең, мал бақпайды. Жақсы бақташыны күндіз шырақпен іздесең де таба алмайсың. Сондықтан кәсіпкер тарапынан бір ұсыныс – аудан орталықтарында мал бағуға үйрететін оқу орындарын ашу қажет. Бір есептен, жастар мал бағудың қыр-сырын білмейді, екінші есептен, қалаға үйір. Сондықтан мал бағатын адамға да қаладағыдай жағдай жасау керек. Мәселен, Еуропадағы фермерлерден біздің шопанның қай жері кем? Ерекең осы жағын ескеріп, қол астындағы мал бағушыларға жағдай жасауға тырысады. Үй салып берді, жарық тартты, су бар, қыста көмірмен қамтамасыз етеді. Олай етпесе болмайды. Қаптаған қырғыз бен өзбекті алып келсең, ол кез келген уақытта кетіп қалуы мүмкін. Онда мал қараусыз қалады. Әрі төлқұжаты жоқ адам қаңбақпен тең. Жемшөпті сатып алу қымбат Мал өсіруде жемшөп мәселесі – өзекті мәселе. Үнемі сатып алсаң, шашың шақ келмейді. Былтыр қайта арзандау еді, биыл шөптің бағасы аспандап кетті. Бір бумасы – 300 теңге. Бір сиырға жылына кемінде 3000 тонна шөп қажет болса, оған 70 мың теңгедей ақша жұмсау керек. Сол себепті жемшөп мәселесін Ерболат аға былай шешкен: 1000 гектардай жерге арпа, жүгері, жоңышқа егіп қояды. Сонда жемшөп өзінен. Дотация деп жүргенде... Жыл өткен сайын табиғи өнімге сұраныс артып келеді. Бұл орайда мал өсіремін деушілерге мемлекет тарапынан жәрдем керек-ақ. Әлгі дотация­сы құрғырды алу үшін кедергі көп. Аудан әкімшілігіне, одан кейін облысқа шапқылау керек. Толтыратын қағазы да көп. Ақырында «құрсыншы» деп қол сілтеп кетіп қалатындар бар. Бізде де шетелдегідей ет-сүт өткізгендерге дотация бірден түсетіндей жағдай жасау керек. Бір тәуірі, кәсіпкерлігін саудада емес, ауыл шаруашылығында жүргізгісі келетін адамға тексеріс жағынан көп қиындық жоқ, яғни қаптаған тексеруші мазалай бермейді. Оның үстіне, қазір жекешенің малы тексеруден өткізіліп, дер кезінде дәрі-дәрмегі егіліп тұрады. Бәрінің төлқұжаты бар. Келешекте әрқайсысына чип орнатылатын болса, тіпті тамаша. Ондай мал жоғалып кетсе, тауып алу оңай. Қазір жекешенің қолындағы малға көз алартатын барымташы көбейді емес пе? Шағын бизнестің болашағы зор Рас, елімізде өнеркәсіп саласы жақсы өркендеген. Дегенмен қазақтың атакәсібі – мал өсіруге ден қоятын уақыт жетті. Әсіресе Кеден одағы іске қосылғаннан кейін біздің өнімдеріміз осы аймақ шеңберінде емін-еркін жүре алады. Мәселен, Ресей Аргентинадан, Бразилиядан ет тасымалдауға мәжбүр. Оларға жер түбінен ет әкелгенше, мына тұрған бізден ала салған тиімді емес пе? Ол үшін мал бағуға мойын бұрған кәсіпкер қатарын көбейту керек. Өйткені еліміздегі шағын бизнестің келешегі зор. Fri, 10 Sep 2010 13:04:00 +0600 http://alashainasy.kz/culture/12169/ http://alashainasy.kz/culture/12169/ Абайдың әдеби-мемориалдық мұражайы 1940 жылы ашылған. Ол Қазақстан тарихындағы тұңғыш әдеби мұражай болып табылады. Мұражай 1940-1944 жылдары Бекбай Байысовтың үйінде ашылып, 1944-1967 жылдары Әнияр Молдабаевтың үйіне қоныс аударады. Бұл екі үйдің де Абайға қатысы бар. Тарих тұнбасынан Абайдың әдеби-мемориалдық мұражайы 1940 жылы ашылған. Ол Қазақстан тарихындағы тұңғыш әдеби мұражай болып табылады. Мұражай 1940-1944 жылдары Бекбай Байысовтың үйінде ашылып, 1944-1967 жылдары Әнияр Молдабаевтың үйіне қоныс аударады. Бұл екі үйдің де Абайға қатысы бар. Ақын 1875-1904 жылдары Семей қаласына келгенде осы үйлерге түсіп жүрген. 1967 жылы Абайдың 125 жылдық мерейтойы қарсаңында мұражай қаладағы сәулет ескерткіштерінің бірі саналатын, ұлы ақын өмір сүрген дәуір үлгісімен салынған көпес Роман Ершовтың үйіне көшірілді. Мұражай алғашқы ашылған жылдары «Абайдың мемлекеттік әдеби-мемориал­дық мұражайы» деген атпен Оқу министрлігінің қарауында болады. Одан соң мәдени-ағарту мекемелері басқар­масының қарамағына көшті. Ал 1947 жылы Қазақ ССР Ғылым академиясының қарауына ауысты. 1953 жылы Абай мұра­жайы «мемориалдық музей» дәрежесіне түсіріліп, Ғылым академиясынан Мәдениет министрлігі қарауына ауыс­тырылды, одан Семей облысының мәде­ниет басқармасына берілді. Тек 1960 жылдары ғана ақын мұражайы Мәдениет министрлігінің қарауына ауыстырылды. 1990 жылы «Абайдың мемлекеттік тарихи-мәдени және әдеби-мемориалдық қорық-мұражайы» болып қайта ұйым­дастырылды. Жидебайдағы 6400 гектар­лық қорық аймағы 16 ескерткішті қам­тиды. Қорық-мұражай құрамына Семейдегі бас мұражай, «Алаш арыстары – М.Әуе­зов» мұражайы, Жидебайдағы Абай­дың мұражай-үйі, Шәкәрім мұражай-үйі, Әуезовтің Бөрілідегі мұражай-үйі, Көкбай Жанатайұлының Тақырдағы мешіт-медре­сесі, Мақаншыдағы Әсет Найман­байұлы­ның мұражайы, Құндыздыдағы Шәкір Әбенұлының мұражай-үйі кіреді. Бас мұражай экспозициясында «Абай дәуiрi», «Абай бейнелеу өнерiнде», «Алаш арыстары», «Абай және Семей шаһары» атты тақырыптық көрме залы, «Абай шығармашылығының үш қайнар бұлағы», ақын поэмаларына арналған «Шығыс залы», «Грек залы», «Жаз» өлеңіне арналған зал, «Абайдың ақындық мек­тебi», «Абайтану», «Абай халық жүрегiнде» атты сыйлықтар залдары орналасқан. Мұражай экспозициясы Мұражай экспозициясы «Абай және оның дәуiрi» залымен танысудан баста­лады. Аталмыш зал үш бөлмеден тұрады. Онда ақынның өмiр сүрген ортасы – ел жайы, тұрмыс-тiрлiгi, ата-тегi, сол күндегi саяси-әкiмшiлiк құрылыс пен дала тұрғындарының әлеуметтiк хал-күйi жан-жақты қамтылған. Ауыз әдебиетiнiң көр­нектi өкiлдерi Жаяу Мұса, Бiржан сал, Тәттiмбеттер арқылы ақынды қоршаған мәдени орта көрсетiлсе, Семейге жер аударылып келген саяси қуғындалушылар Е.Михаэлис, Н.Долго­полов, С.Гросс, П.Ло­бановский, Н.Коншин­дер арқылы ақын­ның оқу-ағарту, ғылым жолындағы ұмты­лыстары, ағартушылық тұлғасы таны­лады. «Абай бейнелеу өнерiнде» деп ата­латын галерея залында ұлы ақынның бей­нелеу және мүсiн өнерiндегi көркем тұлғасы белгiлi қылқалам шеберлерiнiң туындылары арқылы жан-жақты ашыл­ған. «Алаш арыстары» бөлімі Семейдегі Әли­хан Бөкейханов бастаған қазақ зиялы­ларының еліміздің тәуелсіздігі жолында атқарған қызметімен таныстырады. Алаш Өкіметінің, Алаш арыстарының мемле­кет­тік, қоғамдық, саяси қызметтерін көрсететін материалдар, фотосуреттер, архив деректері қойылған. Бөлімде Алаш қозғалысы мен Алаш өкіметінің тарихын зерттеген ғалымдардың еңбектері қойылған. Соның ішінде жерлесіміз, тарих ғылымының докторы, академик Ерлан Бәтташұлы Сыдықовтың зерттеулері және Семей мұрағаты әзірлеген құжаттар жинағы орын алды. «Абай және Семей шаһары» атты тақырыптық көрме залында орналасқан экспонаттар мен фотосуреттер, ақын келiп-кетiп жүрген жылдардағы Семей қала­сының мәдени-рухани тiршiлiгiн көр­сетедi. «Абай шығармашылығының үш қайнар бұлағы» залы ақын шабытын туғызып, шы­ғармашылығына нәр берiп, сусындатқан қайнар көздермен таныстырады. «Шығыс залы» – «Масғұт», «Әзiм әңгiм­есi» дастандары негiзiнде, ал «Грек залы» – «Ескендiр» поэмасы сюжетiне лайық­­­тап безендiрiлген. Ортаңғы зал көк күмбездiң астында орналасқан. Мұражайдағы безендiрiлуi өзгеше тағы бiр зал – ақынның атақты «Жаз» өлеңiне арналған. Онда шебер сипатталған қыр – сахараның жазғы келбетi үлкен панорама болып кескiнделген; ортада алты қанатты ақшаңқай ақ орда. Зал этнографиялық си­патымен көрермендердi қызықтырып, үлкен әсерге бөлейдi. Шарапат шуағы «Абайдың ақындық мектебi» экс­позициясы бiр-бiрiмен жалғасқан үш залды алып жатыр. Оларда ақынды қор­шаған ақын шәкiрттерi мен оның шығар­маларынан нәр алып, ақын дәстүрiн жалғастырған талантты ақындар толық қамтылған. Атал­ған экспозиция Абайдың немере iнiсi, аса талантты ақын Шәкәрімге арналған. Келесi зал ақынның дарынды ұлдары мен жақындары жайлы дерек­терiмен молық­қан. «Абайтану» iлiмiне арналған бөлiм жаңа мазмұнымен ерекшеленедi. Өз за­манында «Алаштың арыстары» атанған, қазақ зиялыларының көш басы болған А.Бай­тұрсынов, М.Дулатов, Ә.Бөкейханов, Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев, Қ.Жұбановтар сынды саңлақтардың Абай мұрасы мен ақындығы туралы пiкiрлерi, деректермен толыққан. Екiншi бөлiм М.Әуезовтiң «Абай­­тануға» сiңiрген қыруар еңбегiне арна­лады. Экспозицияны «Абай – халық жүре­гiнде» деп аталатын зал аяқтайды. Мұндағы деректi материалдар ұлы ақын­ның құр­метiне арналған барлық мерекелер мен айтулы күндердi, апта­лықтарды нақтылап көрсетедi. Абай сыйлығының лауреаттары мен абайтанушы ғалымдар сипаттамасы да осы бөлiмде орналасқан. «Сыйлықтар» залында мерейтой қар­саңында Қазақстанның түкпiр-түк­пiрiнен, шетелдерден келген сый-тартулар орна­ласқан. 1995 жылы ҚР Президенті Н.Ә.На­зар­­баев мұражайды ресми ашқанда экспозицияның құнды экспонатына ай­налған «Зерде» кітабында өз қолтаң­басын қалдырды. Елбасы өз қолымен табыс еткен сый-жоралғылары да осы залдың төрiнен орын алған. Мұражай өз қызметін Ғылыми кеңеске сүйеніп жүргізеді. Бүгінде мұражай штаты 82 адамнан тұрады. Оның 23-і  – ғылыми қызметкер­лер. Олар – жоғары білімді, үлкендерден үлгі-өнегесін жалғастырып келе жатқан мамандар. Мұражайдың ішкі бөлімдері – ғылыми қор бөлімі, ғылыми-зерттеу және экспозициялық бөлім, ғылыми-насихат бөлімі, ғылыми-техникалық бөлім, әкімшілік-басқару, шаруашылық-техникалық бөлімдер. Қазір киелі қара шаңырақтың ұжымы Ұлы ойшылдың 165 жылдық мерейтойы мен мұражайдың 70 жылдығына қызу дайындық үстінде. Fri, 10 Sep 2010 13:00:00 +0600 http://alashainasy.kz/person/12168/ http://alashainasy.kz/person/12168/ Ернар МӘСӘЛІМ, ҚР білім беру ісінің үздігі: Ернар МӘСӘЛІМ, ҚР білім беру ісінің үздігі: – Ереке, сізді ұстаз ретінде бі­ле­міз. Алайда соңғы жылдары та­рих­пен ай­налысып, нақтырақ айт­қанда, ма­дия­рлар тарихын зерт­теп жүр­ге­ні­ңізден ха­барымыз бар. Бұл тарих­қа бет бұру ма? – Соңғы жылдары тарихпен айна­лы­сып жүр­генім рас. Нақты айтқанда, Мажар қып­шақтарының тарихын терең зерттедім. Осы тарихи еңбектерім үшін Будапешт уни­вер­ситеті жанындағы Халықаралық қып­шақ­тану институтының құрметті докторы атан­дым. Мажарлар мені Витези Ренд ә­скери рыцарьлық қауымына мүше етіп қа­был­дап, Мажарстан Президенті Ласло Шайомның арнайы жарлығымен күміс кре­сімен марапаттады. Мен – ең алдымен, ұс­тазбын. Бұл – жүрек қалауы. Білім са­ла­сында 30 жылдан астам уақыт еңбек етіп келемін. Еңбегім де ескерусіз қалған жоқ. Осы жаңа оқу жылының басында мемлекет тара­пынан білім саласына сіңірген еңбегім үшін Ыбырай Алтынсарин атындағы ме­даль­мен марапатталдым. Мектеп – тек білім ошағы ғана емес, ол – тәр­бие ошағы да. Ал бала тәрбиесінде та­рихи сана қалыптастыру – тәрбиенің ажы­рамас бір бөлігі. Сондықтан тарих пен ұстаз­дықты бөліп қарамаймын. Тарихи тұл­ғаға еліктеп өскен бала арманшыл болады. Арманшыл бала алдына мақсат қойып өседі. Ал мақсатқа жетуге талпынған бала­ның тәртіпті, білімге құштар болары хақ. Мысалы, Кеңес өкіметі тұсында екі баланың бірі «Юрий Гагарин сияқты кос­мо­навт боламын» дейтін. Ал космонавт бо­лу үшін темірдей тәртіп, ұшқыр білім қа­жет. Иә, оның бәрі ғарышкер болмас. Бірақ білімді баланың ертең білікті маман бо­ла­рына ешкімнің де таласы бола қоймас. Міне, мен де сондай идеологияны іске асыруды мақсат еттім. Ол мақсатыма да жеттім деп ойлаймын. Мадияр халқының ұлы перзенті, түріктанушы ғалым, қазақ тілінің жанашыры Иштван Қоңырдың тұл­ға­сын оқушыларға үлгі еттім. Мектебіміз Ишт­ван Қоңырдың атымен аталады. Қоңырдың құрметіне көптеген кездесулер, іс-шаралар, конференциялар ұйым­дас­тырдық. Оқушылар түркі әлемі жайлы халықаралық конференцияларға қатысып, ғылыми жобалар жазумен де айналысады. И.Қоңырдың туғанына 65 жыл толуына орай төрткіл дүниенің бұрыш-бұрышынан түр­іктанушы, И.Қоңырмен жете таныс ға­лым­дарды мектебімізге қонақ етіп ша­қырдық. Жер-жерден келген атақты ғалым­дардың көзін көріп, әңгімелерін тыңдап, ауызба-ауыз сұхбаттасудан бала­лар­дың алған әсері өлшеусіз. И.Қоңырдың елге, туған жерге, Отанға деген сүйіспеншілігін, білімділігін мадақ ете отырып, оқушы­лар­дың санасына еліне деген сүйіспеншілікті, білім­ге деген құштарлықты сіңіруге күш-жігерімізді жұмылдырдық. Мұның жемісін де көріп келеміз. Жыл қорытындысы бойын­ша мектебіміз дәйім алдыңғы орын­дардан көрініп келеді. – Ереке, онда тарих жайлы тоқ­тата тұрып, білім саласына кө­шейік. Еге­мендік алғалы білім са­ла­сында талай реформа қабылданды. Бірақ білім саласы әлі де болса то­лық­тай бір жүйе­ге түсе алмай ке­леді. Жал­пы, қоғамда «білім са­ла­сының бір жүйеге түсе ал­мауы ме­неджменттің әл­сіздігінен» де­ген пікір бар. Сіз осы пікірмен келісесіз бе? – Өткен ғасырдың 80-жылдарының ор­та­сынан кейін жүйе бұзылды. Тұрақты жүйе қалыптаспады. Реформаны бірінен соң бірін қабылдадық. Олардың жиі болғаны соншалық – бірінші реформаны игеріп бол­­мас­тан екіншісі қабылданып, мұғалім­дер­дің өзін шатастырды. Дегенмен соңғы жылдары көш ептеп түзеліп келеді. Соңғы қабыл­дан­ған екі құжат: 1. Қазақстан Рес­пуб­ли­ка­сын­дағы білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мем­ле­кет­тік бағ­дар­ла­масы; 2. Білім берудің мем­ле­кеттік стан­дар­ты. Егер осы бағдарламада айтылғандар орын­далатын болса, онда міндетті түрде білім саласында көп ілгерілеу болады. Бағ­дар­­­ла­ма негізінде тек сабақтардың сағат саны ғана өзгеріп қоймай, пәндердің маз­мұны, сапасы да өзгеретін болады. Бұл құ­жат­та мұғалімнің әлуметтік жағдайын кө­теру жайы да сөз болып отыр. «Ұстаз – мектептің жүрегі» деген Ахмет Бай­тұр­сы­нов. Яғни жүрек тоқтаса, тіршілік тоқтайды. Демек, ұстаз болмаса, мектеп, білім бол­май­ды. Қай­сыбір данышпанның да ұстаз­дан тәлім алғаны хақ. Сондықтан ұстаздың әлеуметтік жағдайына аса көңіл бөлу қажет. Бүгінгі таңда мұғалімнің жалақысы қанша екені бәріңізге мәлім. Ал дамыған елдерде ең жала­қысы көп мамандықтың бірі – мұғалім. Мысалы, Финляндияда мұғалім маман­ды­ғын насихаттауға ғана қыруар қаржы жұм­са­лады екен. Біз де мұғалімнің жалақысын көтеріп, әлеуметтік жағдайын дұрыс­та­масақ, ертең опық жейміз. Өйткені қазіргі уа­қытта алдыңғы буын апайлар мен ағай­лар мектептің діңгегі болып тұр. «Ертең­гі күні ол кісілер зейнеткерлікке кет­кен соң мектептің жайы не болмақ?» деген ой мені толғандырады. Олай дейтінім, бүгінгі күні жоғары оқу орнын бітіріп, жұ­мыс сұрап келген жас мамандар ара­сын­да өтініш жаза алмайтындарының бар екеніне өзіміз куә болып жүрміз. Бүгінде мектеп бітір­ген білімді талапкерлер мұғалім ма­ман­дығына бармайды. Таңдаған маман­ды­ғына қолы жет­пей қалғандар не бол­ма­са әйтеуір бір жоғары оқу орнының дип­­ломы керек деген­дер, орысша айт­қан­да, «остаточный принциппен» педагогикаға барады. Оған қоса, кез келген университет, институт, кол­лед­ждер мұғалімдер даяр­лай­­тын болды. Жекеменшік оқу орын­дарына оқу ақысы төленсе болғаны, білім сапасы оларды толғандыра қоймайды. Мұ­ғалім даярлауда аса жауаптылық қажет. Сон­дықтан мұға­лім­дер даярлау құзыретін ар­найы маман­дан­дырылған мемлекеттік оқу орындарына ғана беру керек. – Ернар мырза, өзіңіз де кеңес дәуі­рінде білім алдыңыз. Сол ке­зең­де мек­тептерде «октябрят», «пио­нер» деген жастар ұйымы бола­тын. Ол ұйым­дардың жастар тәр­бие­сін­дегі орны ерен болған­ды­ғын сіз де жоққа шығар­мас­сыз. Бү­гін­гі таңда мек­тептерге сон­дай ұйым­дар қажет пе? – Әрине, ол ұйымдардың бала тәрбие­сін­дегі орнын ешкім де жоққа шығармайды. Кеңес өкіметі тараған соң, мектептегі жас­тар ұйымының орны бос қалды. Содан соң біз мектебімізде «Отаншыл» деген жастар ұйымын құрдық. Олардың ұраны – «Білімім мен жігерім Отан үшін!»  Ал ұйымның басты мақсаты – тәрбие, балаларды отансүйгіштік рухта тәрбиелеу. Мұндай ұйымдар әр мек­тепте болуы керек. – Мектеп жайы сөз болғанда ҰБТ-ға тоқ­тал­май кетуге болмас. Өйткені жыл сайын тестілеу төңірегінде талай тартыс болып жатады. Оған қоса, соңғы жыл­дары мектептің жетістігін ҰБТ қоры­тындысымен таразылайтын болды. ҰБТ көрсеткішінде мұғалімнің рөлі қан­ша­лықты деп ойлайсыз? – Жасыратыны жоқ, соңғы жылдары ҰБТ «социалистік жарыс» болып кетті. Мек­теп­тер ҰБТ-да жоғарғы көрсеткішке жету үшін жанталасады. Өйткені тестілеу қорытындысы мектептің жылдық көр­сет­кі­шіне айналды. Тестілеу қорытындысы – білім көрсеткішінің бірегейі емес, ол білім саласының бір ғана көрсеткіші екені еске­ріл­мейді. Кейбір мектептерде бітіруші сы­нып оқушылары бар күш-жігерін мектеп бағ­дарламасына емес, тестінің сұрақ-жауабын жаттауға жұмсайтын күйге жетті. Тіпті тест сұрақтарын қалай жаттатуға ма­шық­танған ұстаздар пайда бола бастады. Мұн­дай жағдайда білім сапасының екінші орынға ысырылып қалары сөзсіз. Өйткені бала сұрақтың «иә», «жоқ» деген жауабын білуі мүмкін, бірақ нақты мәнін білмейді. Сондықтан ҰБТ білім көрсеткіші бола ал­майды. Ол оқушының толықтай қабілетін аш­пайды. Мәселен, математикаға, фи­зи­ка­ға, химияға, шығарма жазуға баланың қа­білеті қаншалықты екенін тест арқылы анық­тау мүмкін бе? Меніңше, мүмкін емес. Айталық, баланың шығармашылық қабілеті өте жоғары. Алайда тестілеу нәтижесі бойын­ша математикадан теріс көрсеткіш алып, ҰБТ сертификатын ала алмады. Ал сертификатсыз жоғары оқу орнына түсе алмайды. Осы қаншалықты дұрыс? Міне, сондықтан, менің ойымша, оқушыларға тестілеумен қатар, шығармашылық емти­хан тапсыру арқылы да жоғары оқу орнына түсу құқығын беру керек. Мұғалім маман­ды­ғ­ына қабылдау кезінде әр талапкер таң­да­ған пәнінен шығармашылық емтихан тапсырып, білімін дәлелдеуі керек. Бола­шақ­та мұндай тәжірибені қолданысқа ен­гізу жайы да сөз болып жүр. Жалпы, бұл әлемдік тәжірибеде бар. Ал мұғалімнің біліктілігі жайлы айтар болсақ, тест қорытындысы бойынша мұға­лім­нің жетістігін саралауға болмайды. Мұғалім балаға білімді меңгеру тәсілін, бағытын көрсетеді. Ал білім алу баланың табиғи қабілетіне де байланысты. Мысалы, бір мұғалімнен дәріс алған бір сыныптың оқушылары әртүрлі көрсеткішке жетеді. Мұны осымен де түсіндіруге болар. Бірақ бұл – «мұғалімнен жауапкершілікті алып тастау» деген сөз емес. – Соңғы жылдары ҰБТ көр­сет­кішін тө­мен­детіп алмау мақсатында мектеп басшылығы нашар оқитын оқу­шы­лар­ды тестілеуге жібермей қою фактілері орын алып жатыр. Мектеп бас­шы­лы­ғы­ның осындай іс-әрекетін қалай баға­лайсыз? – Бұл заң шеңберінде жүзеге асуы ке­рек. Ата-аналармен дұрыс жұмыс жүргізілуі қажет. Мектеп бітірген барлық оқушының жоғары білім алуы шарт емес. Әлем өркениетінде мұндай тәжірибе ешбір елде жоқ. Бүгінгі таңдағы еңбек нарығында сұра­нысқа ие көптеген мамандық бар. Біз әлі де болса нарық заманына бейімделе алмай келеміз. Сұранысқа ие мамандықтар жай­лы ата-аналар мен оқушылар арасында на­сихат жұмыстары жүргізілмейді. Соның сал­­дарынан талай жастар жоғары оқу ор­нын бітіріп, жұмыссыз жүр. Мен бұл тұрғыда өзім білетін Вен­грия­ның тәжірибесін қолдаймын. Ол елде 8-сыныпты бітірген оқушылар муни­ци­па­ли­тет ар­қылы жаппай емтихан тап­сы­рады. Білі­мін дәлелдеген оқушылар оқуын жал­ғас­­ты­руға мүмкіндік алады да, нашар нә­ти­же көрсеткендері кәсіптік оқуға ба­ра­ды. – Биылғы жаңа оқу жылының бір жа­ңалығы – мұғалімдерге бірыңғай форма кигізу жайы сөз болуда. Азамат ретінде, мектеп басшысы ретінде осы­ған көзқарасыңыз қа­лай? – Жалпы, инкубатордан шыққандай етіп, «мұғалімдерге бірыңғай форма кигізу керек» дегенмен келісе алмаймын. Мұны мұ­ғалімдер де құптай қоймас. Әлем өр­ке­ниетінде «дрес код» деген тәжірибе бар. Ол соңғы жылдарда елімізде де көрініс тауып жүр. Мысалы, үлкен фирмаларда, банк­­тер­де киім киюдің өзіндік талаптары бар. Талапқа сай әйелдерге қысқа, ашық-ша­шық киім киюге тыйым салынады. Ер адам­дарға галстук тағып жүру деген сияқ­ты. Бұл дұрыс. Сондықтан мұғалімдерге бір­ыңғай форма емес, қандай да бір та­лаптарға сай киінуді міндеттеу керек деп ойлаймын. Мен мұғалімнің мектепте қалай болса со­лай жүруіне қарсымын. – Соңғы кездері білім саласында жиі-жиі көтеріліп жүрген мәселе – мектептерде ер мұғалімдердің аздығы. Сіздіңше, мек­теп­те ер мұ­ғалімдердің болуы шарт па? Ер-азаматтарды мұ­ғалім мамандығына қалай тартуға бо­ла­ды? Жалпы, «мұғалімнің қадір-қа­сие­ті төмендеп кетті» деген пікірмен келісесіз бе? – Жоғарыда айттым, мектеп – білім оша­­ғы ғана емес, тәрбие ошағы да. Ал бала тәрбиесінде ер-азамат пен әйелдің өз орны бар. Сондықтан мектепте ер мұ­ға­лім­нің болуы шарт. Ал ерлерді мектепке тарту үшін мұғалімнің мәртебесін көтеру, әлеу­меттік жағдайын оңалту керек. Ер адам – отбасын асыраушы. Ал бүгінгі күнгі мұға­лім­­нің жалақысы отбасын асырауға жет­кі­ліксіз. Таяуда ғана мектебіміздегі бір ер мұғалім жұмыстан кетуге өтініш берді. Себебі – жалақының аздығы. Оны жұ­мыс­тан босатпау үшін мүмкіндігіміз барынша са­ғатын көбейттік. Ал мұғалімнің қадір-қасиетін арттыру үшін, біріншіден, қоғамда сондай пікір қалыптастыру қажет. Бұл – мемлекеттің, қоғамның жұмысы. Екіншіден, мұғалім бі­лім­ді де білікті болуы керек. Егер мұғалім білік­сіздігін көрсетсе, әрине, ол оқушының ал­дында сый-құрметін жоғалтады. Сон­дық­тан ұстаз мамандығына қоғамның да, өзіміздің, яғни мұғалімдердің де көзқарасы оң болуы керек. Мұғалімді ұлықтау қажет. Мұхаммед пайғамбарымыз (с.ғ.с.) бір хадисінде «Ма­ған соғыс май­данында қайтыс болған ша­хит­тің бір там­шы қанынан ұстаздың қала­мынан тамған бір тамшы сия қадірлі» деген екен. Бұл – қа­дім заманнан ұстаздың ұлы­лы­ғын, аса жоғары құрметке ие екендігін көрсетеді. – Биыл білім сапасын жақсарту мақ­са­тында Алматы қаласындағы аралас мек­теп­тердің бірін қазақ, бірін орыс­тілді мек­теп­терге ауыс­тырып жатқан көрінеді. Алай­да орыс мектептерінің саны – 76, қа­зақ мектептерінің саны 48 бо­ла тұра, оқу­шы­лар саны шамалас. Оған қоса, қазақ ба­ла­ларының саны күн санап өсіп келеді. Осы­ны ескеріп, аралас мектептерді таза қа­зақ мектебі етсе болмас па еді? – Бізде екі тілді мектеп бар: бірі – қазақ, екін­шісі – орыс. Екеуінің білім мазмұны, мә­дени аясы екі түрлі. Мұндай құбылыс өзге ешбір елде жоқ. Мәселен, Иранда иран­дықтар елдегі халық санының 50 пайызына да жетпейді. Бірақ барлық ұлт өкілдері парсы тілінде оқиды. Сондықтан Қазақстан азаматтары бір ғана мектепке, қазақстандық мектепке баруы керек. Негізгі білім беру жүйесі тек қазақ тілінде жүргізілуі шарт. Ал өзге ұлт балалары ұлттық ерек­ше­лігіне қарай, мысалы, орыстар орыс тілін, та­рихын, әдебиетін қосымша оқысын. Сон­да бір елдің азаматтары тәрбиеленеді. Ұл­ты­на қарамастан, осы елде тұратын аза­мат­тар бір монолитті қоғам құрады. Қазіргі кезде қазақ мектептері мен орыс мек­теп­те­рі­нің арасында алшақтық көп. Иә, орыс мектептері қазақ тілін, тарихын, әдебиетін оқиды, бірақ олар Абайды емес, Пушкинді, Толстойды дәріптейді. Орыс елінің тарихи оқиғаларын оқып тамсанады, сүйсінеді. Орыс батырларын дәріптейді. Тіпті бір орыс сыныбы оқулығының мұқабасында орыс батыры мен қыпшақ батырының найза шан­шысып тұрғаны бейнеленген. Бұдан бала қандай тәрбие алуы мүмкін? Бұл дұрыс емес. Сондықтан біз бірыңғай қазақ­стан­дық мектеп моделін құруымыз керек. Бұл мені көптен толғандырып жүрген ой. Қазір баласын қазақ мектебіне беретін орыс ата-аналар баршылық. Біздің мек­теп­тің қазақ сыныптарында оқитын орыс балалар саны ептеп артып келеді. Осы орайда мені қынжылтатыны – қазақ азаматтарының баласын орыс мектебіне беруі. Азаматтарымыз құлдық санадан арылса, Отанға деген сүйіспеншілігі, ұлттық рухы жоғары болса екен деймін. – Ереке, білім жөнінде әңгіме бол­­ғанда, оқулық жайын айтпай ке­туге болмас. Оқулық жетіспеу­ші­лігі, оқу­лық сапасы және әр мектепте әр­түрлі оқулықтармен оқыту жайы көп әңгімеге арқау болып жүр. Бұл ту­ралы не айтасыз? Оқулықтар жа­зуға шетелдік сарапшылар мен ма­ман­дарды шақыруға көзқарасыңыз қа­лай? – Бүгінгі таңда оқулық жетіспеушілігі мә­се­лесі толықтай шешімін тапты десе бо­ла­тын шығар. Ал сапа мәселесіне келер бол­сақ, бір кездері сапаның сын көтермегені рас. Тіпті мұғалімдер оқулықтың қателерін өздері түзете отырып, пайдаланған уақыт­тар болды. Сол кезеңде орыс мектептері Ресейдің оқулықтарын пайдаланғаны жа­сы­рын емес. «Көш жүре түзеледі» де­мек­ші, бәрі керемет болмаса да, жылдан-жылға жағ­дай оңалып келеді. Министрлік мұны мықтап қолға алып, қадағалап отыр. Ал оқулық жазуда шетелдік сарапшылар мен мамандардың біліктілігін, тәжірибесін пайдалану артықтық етпес. Әрине, қазақ тілін, әдебиетін, тарихын жазуда шетел ма­ман­дарын араластыруға болмайды. Ал нақты пәндерге келгенде әлемдік озық үл­гі­дегі тәжірибелерді пайдалану қажет деп ойлаймын. Алашқа айтар датым... Білім саласындағы ең басты, жедел шешімін табуды қажет ететін өзекті мәселе – мұғалімдердің сапасы. Ал сапаны көтеру үшін мұғалімнің мәртебесін, әлеуметтік жағдайын, жалақысын тиісті деңгейге көтеру қажет. Мен өзім осы саланың қазанында қайнап жүргендіктен, бүгінгі жас мамандардың біліміне қарным ашады. Бұл – бүгінгі таңдағы білім саласының дерті. Ал бұл дертті дендеп кетпей жатып, тез арада емдеу керек. Fri, 10 Sep 2010 12:52:00 +0600 http://alashainasy.kz/sport/12167/ http://alashainasy.kz/sport/12167/ Алматының «Қайрат» футбол клубы Қазақстан және Ресейдің ғана емес, бүкіл ТМД елдерінің ішіндегі алпауыт компаниялардың бірі саналатын «КазРосГазбен» келісімшартқа отырды. Футболшылар өздеріне тиесілі жалақыларын алып, түсіп кеткен еңселерін көтерді. «Енді команданың бағы жанып, бұрынғы жетістіктерін қайта жаң­ғыр­та­ды, еліміздің алдыңғы қатарлы командасына айналады» деп ойлап әрі үміттеніп отырған шығарсыздар. Соболев, Ұтабаев және Әбуғалиев жалақы және сыйақыларының жартысынан айырылды Әдетте мұндай баспасөз мәслихаттары көңілді өтетін. «Жаңа демеуші таптық» деп басшылық та, футболшылар да шаттанып отыратын шығар деп ойлағанбыз. Бірақ баспасөз мәслихаты кезінде Павел Новиков сөйлеп отырғанда, команда капитанының жүзінен ащы мысқыл байқалды. Ал бас бапкер Сергей Волгиннің жүзінен ауыр мұңды байқау қиын емес еді. Ал Новиковтың өзі бар мәселені сөзбен сойып отырды. Міне, «Қайраттың» қазіргі жайы дәл осындай. Алматының «Қайрат» футбол клубы Қазақстан және Ресейдің ғана емес, бүкіл ТМД елдерінің ішіндегі алпауыт компаниялардың бірі саналатын «КазРосГазбен» келісімшартқа отырды. Футболшылар өздеріне тиесілі жалақыларын алып, түсіп кеткен еңселерін көтерді. «Енді команданың бағы жанып, бұрынғы жетістіктерін қайта жаң­ғыр­та­ды, еліміздің алдыңғы қатарлы командасына айналады» деп ойлап әрі үміттеніп отырған шығарсыздар. Иә, біз де соны қалаймыз. Бірақ, өкі­нішке қарай, бұлай деп бөркімізді аспанға лақтыруға әлі ерте. Мұны біз клуб мүшелерінің қатысуымен Алматыда өткен баспасөз мәс­ли­ха­тындағы жағдайды өз көзімізбен көргеннен кейін айтып отырмыз. Алматы қаласы әкімінің кеңесшісі Па­вел Новиков, бас бапкер Сергей Волгин және команда капитаны Сергей Куцов қа­тыс­қан баспасөз мәслихаты, негізінен, «Қай­рат» футбол клубы мен «КазРосГаз» ком­па­ния­сының арасындағы келісімшарт төңірегінде өр­буі керек болатын. Рас, бас жағында со­лай болды. Павел Новиков «Қайраттың» «Каз­Рос­Газбен» қалайша келісімшартқа келе ал­ған­дары жөнінде, енді команда бірін­ші лигаға түсіп қалмау үшін ұпай жи­нау­ға кірісетіндіктері туралы мәлімдеген. Алайда журналистермен болған сұрақ-жауап бөлімі кезінде көптеген мәселенің шеті ашылып жатты. – 31 тамызда келісімшарт толық дайын бол­ды. Нәтижесінде, биылғы жылға «Каз­Рос­Газ» бізге 290 миллионнан астам теңге бөлді. Нақты соммасын айтар болсам, клуб бюджетіне демеуші тарапынан ау­да­рыл­ған қаржы 293 839 920 теңгені құ­ра­ды. Деген­мен бұл қаржының жартысы ко­ман­даның игілігіне жұмсалып та қойды. Себебі Ал­ма­ты­ның Орталық стадионына 2008 жылдан бері санағанда 23 миллион теңге қары­зы­мыз жинақталып қалған. Фут­болшыларға да бірнеше ай үшін бере­шек болып қалған едік. Басқа да мәселелер бар, соның бар­лы­ғына біраз ақша жұм­са­дық, – деп бас­тады Павел Максимұлы. Де­ген­мен фут­бол­шылар өздеріне тиесілі жал­ақыларын толық алған жоқ. Мұның се­бебін қала әкімінің ке­ңесшісі былайша түсіндірді. – Біз футболшыларды Елбасына хат жаз­­ған­дары үшін жаңа заман талабына сай жа­за­лауды жөн көрдік. Яғни тамыз айын­дағы жалақыларын 50 пайызға қыс­қарт­тық. Сон­дай-ақ БАҚ өкілдері арқылы клуб жағ­дайы­на шағымданған бес фут­бол­шының та­мыз айындағы гоно­рар­ла­рының 50 пайы­зын ұстап қалуды жөн көрдік. Себебі ке­лі­сім­шарт бойынша клуб­тың жағдайын жур­на­лис­терге жеткізуге бол­майды. Ал Пре­зидентке шағымдану – ардан ат­та­ған­дық. Павел Максимұлының айтып отырған бес футболшысы – капитан Сергей Куцов, вице-капитан Евгений Овшинов және ко­манда ардагерлері Қайрат Отабаев, Вячес­лав Соболев, Шыңғыс Әбуғалиев. Деген­мен БАҚ өкілдеріне шағымданғандары үшін атал­мыш футболшылар еш өкінбейтін се­кілді. Оның үстіне, команда мен фут­бол­шы­лар арасында «БАҚ-қа шағымдануға бол­май­ды» деген келісімшарт мүлдем жоқ кө­рінеді. – Егер біз баспасөз арқылы клуб жағ­дайын­дағы былықтарды жеткізбегенде, біздің айлығымызды әлі күнге дейін созып жүре беретін еді. Команданың бірде-бір мү­шесі баспасөзге шағымданып, Елбасына хат жазғаны үшін өкінбейді. Сондай-ақ Но­­ви­ков­тың айтып отырғаны мүлдем өті­рік. Біздің ке­лісімшартымызда «БАҚ өкіл­деріне ша­ғым­дануға болмайды» деген тар­мақ жоқ, – деп Сергей Куцов та қарап қал­­май, Но­ви­ковтың айтқанын жоққа шы­ғарып, өті­рігін ашып қойды. Әлбетте, бұл сөзді Сер­гей Куцов қала әкімі кеңесшісінің кө­зін­ше емес, баспасөз мәслихаты аяқ­та­лып, журна­лис­тер­мен жеке қалғанда айт­ты. – Ал өзіңіз келесі жылы «Қайратта» қа­ла­сыз ба? – деген сұрағымызға Ку­цов: – Егер басшылық ауысса, қалатын ние­тім бар, – деп жауап берді. – Ауыспаса ше? – Бұл басшылық біздің ешқайсымызды келесі жылға қалдырмайды. Осы маусым аяқ­талсыншы, бәрімізді қуады. Олар бізді ша­ғымданғанымыз үшін ала көз­де­рі­мен атып жүр. Амалдарының жоқ­ты­ғынан ғана клубта ұстап тұр. Өйткені тран­с­ферлік кезең әлдеқашан аяқталып қойды. Әлбетте, бұл футболшылармен «Қай­рат» чемпиондыққа таласады, тіпті жүлделі орындардан көрінеді деп айта алмаймыз. Қазіргі құрамның шамасы ары кетсе ал­ғаш­қы алтылық екені белгілі. Дегенмен бірден тү­гел құрамды жаңартып жіберуге де бол­май­ды ғой. Жаңа футболшылардың өзара тү­сінісемін дегенінше бір-екі жыл керек. Де­мек, «Қайратты» келесі жылы да, одан кейін­гі жылы да еліміздің алдыңғы қатарлы клуб­та­рының қатарынан көре алмаймыз-ау. Сондай-ақ өзін де, өзгені де командада қал­дырмайтынын білетін команда капи­та­ны шетке шыққан соң, қала әкімі кеңес­ші­сінің тағы бір сөзіне қарсы уәж айтты. Нақ­тырақ айтсақ, Павел Максимұлы жақын ара­да клубтың базасына да күрделі жөндеу жұ­мыс­тары жасалатынын айтқан. – Шынымды айтсам, базаға биыл жөн­­деу жүргізіледі деп ойламаймын, – деді капитан. – Өйткені бүгінде басты на­зар Ақ Азиа­даға аударылған. Тіпті істеріне қарап тұр­сақ, келесі жылы да бұл істі қолға ала қой­майды-ау. Жарайды, күрделі жөн­деу­ді бас­тасын, ал футболшыларды қайда жі­бе­ре­ді? Ойыншылардың барлығы да бүгінде еш жағдай жасалмаған базада тұ­ру­ға мәж­бүр. Естеріңізге сала кетейік, қаржының же­тіс­пеушілігіне байланысты клуб басшылары қонақүйде тұрған футболшылардың бар­лы­ғын базаға қоныстандырған. Ал «Қай­рат­тың» базасында басқа жағдайдың өзін айтпағанда, суық су да тапшы көрінеді. Жалпы айтқанда, «Қайратқа» әлеуеті зор жаңа демеуші келгенімен, клубтың іш­кі былығы жақын арада тазара қоймайтын сияқты. Дегенмен бұл баспасөз мәс­ли­ха­ты­ның ұйымдастырылғаны да жақсы бол­ды. Әйтпесе жанкүйер қауым «демеуші та­былды. Енді барлығы керемет болады» деп ойлап жүре берер ме еді. Сергей ВОЛГИН, «Қайрат» футбол клу­бының бас бапкері: – Мен тұрғанда ешбір футболшы еш­қай­да кетпейді. Мен оларды ба­рын­ша қор­ғауға тырысам. Әлбетте, өз ер­кі­мен кеткісі кел­ген­дерге еш нәрсе істей ал­маймын. Де­ген­мен өзім әрдайым фут­болшылар жағын­дамын. Бұл жағ­дай­да ойыншыларды толық қол­дай­мын. Алай­да ешкім шектен шықпауы тиіс. – Сергей Василийұлы, жаңа демеуші та­был­ғанымен, команданың болашағы әлі де бұлыңғыр сияқты ғой... – Болашағы дейсіз бе? Артық кеттіңіз. «Қай­­раттың» қазіргі жағдайының өзі бұ­лың­­ғыр болып тұрғанда, болашағы жайлы не айтуға болады. Бұл жағдайдың бар­лы­ғы футболшылардың алдағы ойын­да­ры­на кері әсер етпей қоймайды. Ойын­шы­лар­­ға әлі де сыйақыларын төлей алмай отыр­мыз. Сон­дай-ақ медициналық көмегі бар, басқа мә­се­лелері бар, төленбеген қа­рыз­дарымыз әлі жетіп жатыр. Fri, 10 Sep 2010 12:45:00 +0600 http://alashainasy.kz/politics/12166/ http://alashainasy.kz/politics/12166/ Деректерге сүйенсек, елімізде отбасы үлгісіндегі балалар ауылы алғаш рет 1993 жылы пайда болған екен. Қазір Қазақстанда мұндай балалар ауылдарының 10-ы жұмыс жасаса, соның жетеуін мемлекет, қалғанын халықаралық қор қаржыландыратын көрінеді. Деректерге сүйенсек, елімізде отбасы үлгісіндегі балалар ауылы алғаш рет 1993 жылы пайда болған екен. Қазір Қазақстанда мұндай балалар ауылдарының 10-ы жұмыс жасаса, соның жетеуін мемлекет, қалғанын халықаралық қор қаржыландыратын көрінеді. Бұдан бөлек, республика бойынша 27 жасөспірімдер үйі қызмет етеді. Дәл осы мекемелердің жұмысын қамтамасыз ететін заң Қазақстанда осыдан 10 жыл бұрын қабылданыпты. Сондықтан да заңгерлер отбасы үлгісіндегі балалар ауылы және жасөспірімдер үйлері мәселелері туралы қолданыстағы заңға өзгерістер енгізу қажет деп шешіпті. Тәрбиешінің жасы 27-ден кем болмауы шарт Заң жобасындағы басты жаңалық – балалар ауылы мен жасөспірімдер үй­леріндегі тәрбиешілердің жас ерекше­ліктеріне, біліміне қатысты шектеулерді алып тастау. Мұндай ұсынысқа, ең алдымен, отбасы үлгісіндегі «балалар ауылдары­ның» өкілдері бастамашы болыпты. Осыған орай, Білім және ғылым министрлігі тәрбиеші аналардың құрамын, балалар ауылындағы тәрбиешілердің әл­еуметтік бейімдеуден өтуін тыңғылықты зерттепті. «Халықаралық тәжірибеге сүй­енсек, ТМД елдерінде, оның ішінде Беларусь пен Ресейде тәрбиеші-аналардың орташа жасы 26-дан 48 жасқа дейін болса, Австрия, Польша, Венгрия секілді елдерде тәрбиешілердің орташа жасы 24-46 жасты құрайды. Біз де қолданыстағы заңнан мұндай шектеулерді алып тастауды жөн көрдік. Бұл кадр жетіспеушілігін шешуге зор ықпал етеді», – деді білім және ғылым вице-министрі Махметғали Сарыбеков. Яғни жаңа норма бойынша балалар ауылына жоғары білімді тәрбиеші-ана кемінде үш жыл жұмыс өтілімен қабылданады. Ал орта кәсіптік білімі бар үміткердің жұмыс өтілі кемінде бес жыл болуы шарт. «Сонда балалар ауылында жұмыс үстеуге үміткер тәрбиешінің жасы 27-ден кем болмайды», – деді М. Сарыбеков. «Мәліметтерге сүйенсек, елімізде 18 мыңнан астам бүлдіршін балалар үйінде тәрбиеленіп жатыр. Алайда мұндағы балалардың басым бөлігі мемлекеттік тілді білмейді. Қазір қоғам арасында тілді дамыту жөніндегі бағдарлама кең талқылауға түсті. Бұған сәйкес, 2020 жылға қарай халқымыздың 95 пайызы мемлекеттік тілде сөйлеуі керек. Олай болатын болса, бірінші кезекте толықтай мемлекет қамқорлығындағы мекемелерде тәрбиеленетін бүлдіршіндердің тілді біліп шығуы шарт. Атап айтқанда, балалар үйіндегі тәрбиеленушілер, отбасы үлгісіндегі жасөспірім үйіндегі жеткіншектер қазақ тілін меңгеруі тиіс. Ал олар мемлекеттік тілді білуі үшін тәрбиешінің өзі қазақ тілін білетін болуы керек. Өйткені тәрбиеші қай тілде сөйлесе, балалар да сол тілде сөйлемек», – деді Қуаныш Айтаханов жобаны талқылау барысында. Осыған орай, сенатор заң жобасындағы тәрбиеші-анаға қойылатын талаптардың қатарына «мемлекеттік тілді білуі міндетті» деген сөйлемді қосу қажеттігін алға тартты. Бұл бір қарағанда, тәп-тәуір қолдау­ға тұрарлық ұсыныс тәрізді. Өйткені, сараптап қарасақ, қазір талаптың жоқ­тығы­нан тәрбиеші де, басқасы да тілге пыс­қырмайды. Ал тәрбиешінің тілі «бөтен» болса, тәрбиеленушіден қалай таза тілді талап етеміз? Мұндай олқылықтың бәрі жиналып, 2020 жылғы межемізге кедергі жасамай ма? Сондықтан тілге қатысты талаптардың бәрін әлгіндей реті келгенде жөндеп отыруға болатын секілді еді. Алайда әуелден жолы болмайтын тілге қатысты норма бұл жолы да жүрісінен жаңылған жоқ. Білім және ғылым вице-министрі М.Сарыбеков тілді білу талабын заң мәтініне емес, жергілікті жердегі конкурстық комиссияның шешіміне қалдырған дұрыс дегенді алға тартады. «Яғни әлгі комиссия тәрбиешіге қоятын талаптарды нақтылайды, солар шешсін», – дейді вице- министр. Сөйтіп, тіл талабы да жергіліктінің құзыретіне қарай төмен­ге ысырылды. «Алтын белгінің» қадірі қашып бара ма? «Алтын белгі» мәселесі Сенаттың күн тәртібінде жоқ еді. Алайда қоғамда көп дүрбелең тудырған осы жайттың «дәліздерден» гөрі депутаттардың көз алдында, отырыс залында білімге жа­уапты басшыдан сұралғаны әбден дұ­рыс болды. Сенатор Сәрсенбай Еңсеге­нов те жұрт­тың өтінішін ескеріп, сауал қоятын ыңғай­лы сәтті дұрыс пайдаланды. «Биылғы жылы мектепті «алтынмен» бітіріп, 100-115 балл жинаған түлектер еліміздің өңірлеріндегі бірнеше оқу орындарына құжаттарын тап­сырғанымен, олардың грант­қа ілінбей қалу қаупі де туындаған. Сон­да бұл қалай?» – деді ол таңданысын жасыра алмай. Сосын: «Алтын белгінің» қадірі түсіп кеткен жоқ па? Себебі 10 жыл бойы мектепте орташа үлгерімде жүрген кейбіреулер аяқастынан жоғары балл иеленіп, «алтынның» иесі атанып жатыр. Күдікті...» – деп бас шайқады сенатор. Сөйтсек, депутат қана емес, «Алтын белгіден» кеткен қадір туралы пікірді білім және ғылым вице-министрі М.Сарыбековтің өзі де қоштайды екен. Өйткені жыл сайын «алтын» алғандар саны артып келеді. Былтыр олардың саны 1500 болса, биыл 2 400-ге жетті. Былтырғыдан 900 адамға көп. Сонда балалардың білімге құштарлығы артып отыр ма, әлде?.. Бұған вице-министрдің өзі де аң-таң. «Сол үшін келесі жылдан бастап ЖОО-ға қабылдау ережесіне өзгерістер енгізіп қалуымыз әбден мүмкін», – дейді М.Сарыбеков. Сонымен қатар палата депутаттары «Түркітілдес мемлекеттердің ынты­мақтастық кеңесін құру туралы Нахчыван келісімін ратификациялау туралы» ҚР Заңын қабылдады. Енді құжат Елбасының қол қоюына жіберіледі. Fri, 10 Sep 2010 12:39:00 +0600 http://alashainasy.kz/politics/12165/ http://alashainasy.kz/politics/12165/ Астана қаласында өтетін ЕҚЫҰ саммиті ұйымның қауіпсіздік саласындағы халықаралық қыз­метінің нәтижелілігін арттыруға жағдай жасап, сондай-ақ ұйымға мүше елдерге аймақтағы сенім шараларын дайындау жөніндегі негізгі міндеттерді жаңаратып алуға тамаша мүмкіндік беретін болады. Астана қаласында өтетін ЕҚЫҰ саммиті ұйымның қауіпсіздік саласындағы халықаралық қыз­метінің нәтижелілігін арттыруға жағдай жасап, сондай-ақ ұйымға мүше елдерге аймақтағы сенім шараларын дайындау жөніндегі негізгі міндеттерді жаңаратып алуға тамаша мүмкіндік беретін болады. Бұл туралы Еуропадағы қауіп­сіздік және ынтымақтастық ұйы­мының Вена қаласындағы штаб-пә­терінде қауіпсіздік саласындағы ын­тымақтастық туралы өткен ЕҚЫҰ форумының отырысы барысында сөз алған Ирландияның сыртқы істер министрі Майкл Мартин мәлім етті. «Он жылдан астам уақыттан кейін ЕҚЫҰ қызметі аясында біздің мемлекет басшыларымыз Астанада бас қосады. Бұл ұйымның ары қарайғы дамуы мен жетілуіне жаңа серпін береді», – деп атап өтті Ирландия министрі. Қауіпсіз­дік саласындағы ынтымақтастық туралы өткен ЕҚЫҰ форумының отырысы төрт ай бойы осы құрылымға басшылық ете­тін Ирландия төрағалығының басталған­ды­­ғын айқындайтын оқиға екенін айта кеткен жөн. Форум құрамына апта сайын ұйымның Венадағы штаб-пәтерінде ЕҚЫҰ аймағы бойынша қауіпсіздік пен тұрақтылықты нығайту жөніндегі қол­данылатын тұрақты шаралар туралы ке­ліс­сөздер мен кеңестер өткізіп отыратын ЕҚЫҰ-ға мүше мемлекеттердің тұрақты делегация өкілдері кіреді.   Fri, 10 Sep 2010 12:38:00 +0600 http://alashainasy.kz/interested/12164/ http://alashainasy.kz/interested/12164/ Менің білгім келетіні, ғаламды шарпыған қаржы дағдарысы әлемде қанша адамды жұмысынан айырды? Менің білгім келетіні, ғаламды шарпыған қаржы дағдарысы әлемде қанша адамды жұмысынан айырды? Самал ӘЛИНҰРҚЫЗЫ, Ақтөбе Ғаламдық қаржы дағдарысының салдарынан әлемдегі жұмыссыздардың саны бұрын-соңды болмаған көрсеткішке жетті – 210 млн. Бұл мәліметті жуырда Халықаралық валюта қоры мен Халықаралық еңбек мекемесі бірлесіп жариялады. Дағдарыс алғаш көрініс берген 2007 жылдан бері жалпы саны 30 млн адам жұмысынан айырылған екен. Дегенмен қазір көптеген елде бұл құбылыс кері жылжып, жұмыссыздар санының азаю құбылысы байқалуда. Ал қазақстандық статистикалық деректерге жүгінсек, шілде айында еліміздегі жұмыссыздар саны 498 100 адамды құрап, жұмыссыздық 5,7 пайыз деңгейінде болды. Fri, 10 Sep 2010 12:37:00 +0600 http://alashainasy.kz/interested/12163/ http://alashainasy.kz/interested/12163/ Біз кеше айт мерекесінің алғашқы күнін атап өттік. Алайда көрші елдердің мұсылмандары, оның ішінде Қытайдағы қазақтар да кеше ауыз бекітті. Біз кеше айт мерекесінің алғашқы күнін атап өттік. Алайда көрші елдердің мұсылмандары, оның ішінде Қытайдағы қазақтар да кеше ауыз бекітті. Өзгешелік қайдан пайда болды? Нұрлан ҚАСЫМБЕК, Оңтүстік Қазақстан Арнайы астрономиялық зерттеу жүргізген ғалымдардың мәлімдеуі бойынша, Ораза айт мерекесі кеше, яғни 9 қыркүйекте кіреді. Бұл зерттеуді Еуропаның фатва және зерттеулер жөніндегі ғалымдар кеңесі жаңа телескоптар арқылы айдың көріну мерзімін анықтай отырып (ECFR) жасады. Осы зерттеудің қорытындысы бойынша, Түркия мемлекеті де кешегі бейсенбіні «айт мейрамы» деп жариялады. Оған Қазақстан, Ресей, Украина сынды елдер де қосылады. Сондай-ақ Ливия ғарыштық бақылау орта­лығы, Ливан елінің зерттеу орталығы да ос­ын­дай пәтуа шығарған болатын. Дегенмен көптеген мұсылман елдері ешбір қарулы құралдардың зерттеуінсіз «Ораза айт мерекесінің бірінші күнін 10 қыркүйек» деп жариялады. Сәйкесінше, Сауд Арабиясы, Катар, БАӘ, Кувейт, Судан, Йемен, Иордания сынды көптеген мұсылман елдерінің тұрғындары 9 қыркүйекте де ауыз бекітті.   Fri, 10 Sep 2010 12:36:00 +0600 http://alashainasy.kz/society/12162/ http://alashainasy.kz/society/12162/ Жақында Қызылжарда тұрғындар пайдаланатын сұйытылған газ бағасы 5 теңге­ге арзандаған. Енді жылу бағасы көтерілмей, бұрынғысынша қалатын болды. Жақында Қызылжарда тұрғындар пайдаланатын сұйытылған газ бағасы 5 теңге­ге арзандаған. Енді жылу бағасы көтерілмей, бұрынғысынша қалатын болды. Бұл жағымды жаңалықты Табиғи монополия­ларды реттеу департаментінің бастығы Марат Мұстафин жеткізді. Қазанның 1-нен бастап Қызылжарда жылу бағасы қымбаттайтынын естіген жұрт алғашында қатты абыржыған. Себебі монополист тарифті бірден 28,2 пайызға көтеруді ұйғарған болатын. Қалалық мәслихаттың депутаты Анатолий Мишин бірден бұлай қымбаттау соңғы он шақты жылда бірде-бір рет орын алмағанын айтады. Табиғи монополияларды реттеу депар­таментінің мамандары, тәуелсіз сарап­шылар мен сараптама кеңесінің мүшелері монополист ұсынған тарифті егжей-тегжейлі қарап, қымбаттатуды негізсіз деп тапты. Марат Мұстафин, СҚО бойынша табиғи монополияларды реттеу департаментінің бастығы:  – «Петропавл жылу жүйелері» ЖШС жылу энергиясын беру мен тарату қызметіне бағаны 47,5 пайызға, «Солт­ҚазЭнерго» АҚ жылу энергиясын өндіру қызметін 11,8 пайызға, «Солтүстік Қазақ­стан Энерго­ор­аты­лығы» ЖШС жылумен қамтамасыз ету қызметінің бағасын 8,4 пайызға қымбаттатуды ұсынды. Егер біз бұл бағаны бекіткенде, қарапайым тұрғын бұрынғысынан 28,5 пайызға артық төлеген болар еді. Тұрғындар шаршы метр үшін қосымша құн салығынсыз 64,79 теңгеден немесе 1 Гкал қуат үшін 2159,57 теңгеден төлеп келді, ары қарай да солай болады. Монополист компания департаменттің бұл шешімімен келіспек емес, оның негізсіздігін дәлелдеу үшін сотқа жүгінбекші. Соттасудан Марат Мұстафин да қашып отырған жоқ. «Мейлі соттаса берсін. Сот үрдісі ұзаққа созылатын іс қой. Біз соттасып жүргенде, жылыту маусымы да бітіп қалады. Демек, биыл баға қымбаттамайды», – дейді ол.   Fri, 10 Sep 2010 12:31:00 +0600 http://alashainasy.kz/alash/12161/ http://alashainasy.kz/alash/12161/ Халықаралық маңызы зор талай бастамаға ұйытқы болған Қазақ еліне әлем жұртшылығы тағы бір маңызды шарасын сеніп тапсырмақ. Халықаралық маңызы зор талай бастамаға ұйытқы болған Қазақ еліне әлем жұртшылығы тағы бір маңызды шарасын сеніп тапсырмақ. Халықаралық мамандандырылған ЭКСПО-2017 көрмесі елордамыз Астанада өтетін болды. Бұл туралы кеше Халықаралық көрмелер бюросының бас хатшысы Винсенте Гонсалес Лоссерталес хабардар етті. ЭКСПО-2017 көрмесін өткізуге көптеген мемлекеттен өтініш келіп түскен. Алайда бұл жолғы бәсекеде Қазақ елінің байрағы басым түсіпті. ЭКСПО-2017 көрмесін өткізуге Қазақстанның барлық мүмкіндігі бар. Атап айтқанда, оған елорданың қарқынды дамуы және Қазақстанның Киото хаттамасына қол қоюы дәлел. Оған қоса, Қазақстан энергетика саласындағы көш басындағы елдердің бірі болып табылады. Ал ЭКСПО-2017 көрмесі «Болашақ энергияның дамуы», «Энергетиканың жаңа түрлері» мәселелеріне қатысты болмақ», – деп атап өтті Халықаралық көрмелер бюро­сының бас хатшысы. Елімізде 6 қыркүйектен бері сапарлап жүрген Лоссерталес мырза Мемлекет басшысымен, экономикалық даму және сауда, туризм және спорт министрлерімен, сондай-ақ Астана қаласының әкімімен кездесулер өткізіп, көрменің өтуі туралы мәселелер қозғаған. Бұл көрменің Астанада өтетінін сүйіншілегенімен, шетелдік мейман дәл қай жерде өтетінін айта алмады. «Мен Астананы географиялық жағынан біле бермеймін. Бірақ едел-жедел өте тартымды жолмен дамып келе жатқанына куә болдым. Ал көрменің қаланың ең тамаша жерінде өтетініне сенімдімін», – деп атап өтті ол.   Fri, 10 Sep 2010 12:30:00 +0600 http://alashainasy.kz/qwestions/12160/ http://alashainasy.kz/qwestions/12160/ Мұрат Ахмадиев, Мәжіліс депутаты: – Электронды бұқаралық ақпарат құралдарының қалың бұқара арасында ықпалы өте күшті. Сондықтан да кез келген жақсы идеяларды жүзеге асыру үшін солардың потенциалын пайдалану керек. Мысалы, бір ғана мемлекеттік тіл төңірегінде қордаланып қалған көптеген мәселені ақпарат құралдарының көмегімен шешуге болады. Қазіргі уақытта еліміздегі барлық телеарналар өзгенің дүниесін насихаттауға кірісіп кеткендей әсер қалдыруда. Егер де осы істі арнайы жоба-жоспар жасап қолға алатын болсақ, алдағы он жылда біраз түйінді сұрақтардың шешімін табар едік. Осы орайда мемлекеттік тілдің теле-радиоарналар мен газет журналдардағы насихатын күшейтуді қажет деп санаймын. Бұған қоса қазақ киносының ұлттық бояуын айшықтай түсу керек. Бір өкініштісі – біз көп сөйлейміз де, аз жұмыс істейміз. Бұл мәселеде бүкіл ел болып жұмыс жасауымыз қажет. Арман Сқабылұлы, «Хабар» арнасы бас продюсерінің орынбасары: – Телеарналардағы мемлекеттік тілдің үлес салмағын арттыру мәселесі кезінде жап-жақсы басталған еді. Мысалы, 50 де 50 талабы бойынша эфир жасауға кіріскен телеарналар бірте-бірте қазақтілді хабарлардың көрсеткішін алпысқа, жетпіске, сексенге және одан арыға дейін де жеткізуі керек болған. Алайда телевизия саласындағы қазақ тілінің үлесі қазіргі кезеңде баяғы 50 деген көрсеткіштен де едәуір түсіп кетті деуге негіз жоқ емес. Қазір қарап отырсаңыз, кез келген өзге тілдегі телеөнімді дубляждап, «тірі дауыспен» аудармай, жазбаша түрдегі қазақша аудармасының мәтінін, яғни субтитрін бере салу белең алып кетті. Ал бұл әдіс мемлекеттік тілдің дамуына қаншалықты оң ықпал ететінін білу қиын. Осындай айла-амалдар арқылы әрбір электронды ақпарат құралдарының субтитрлы өнімдерді «қазақтілді бағдарламалар» ретінде есепке алынуда. Егер де субтитрлі өнімдерді есепке алмайтын болсақ, онда телеарналардағы мемлекеттік тілдің үлес салмағы 50 де 50-дің жартысына жетпей қалады. Сондықтан да біз өзге тілдегі өнімдерді аударумен айналыса бергенше, өзіміздің мемлекеттік тілдегі төл өнімдерімізді көбейтуіміз керек. Серік Әбікенұлы, «Алматы» телеарнасы бас директорының орынбасары: – Бұл – бұрыннан көтеріліп, әлі күні шешімін таппай келе жатқан мәселе ғой. Күні кеше ғана үлкен мінберге шығып, бір-екі депутат тағы «шырылдағандай» болды. Жоғарыда отырғандар «неге бәрі түгелімен қазақша сайрап ала жөнелмейді?» деп жал­ған жанашырлық танытқанша, олардың өздері елге нақты ұсыныспен шығып, үлгі болса керек еді. Ал отандық телеарналар мемлекеттік тілге қырын қарайды деп жазғыра беру де орынсыз. Олардың қолында не бар? Соңғы уақыттарда тек қазақша сөйлейтін бә­ленше арна ашамыз, түгенше бағдарлама жасаймыз деп уәдені үйіп-төгіп отырған басшы­лардың бастамалары аяқсыз қалып отыр. Сөз бар, іс жоқ. Жоқ жерден жаңалық ізде­генше неге біз бар дүниелерімізді ұқсатуға құлықсызбыз? Мысалы, қарапайым халықтың салығынан күн көріп отырған мемлекеттік арналарды неге түбегейлі мемле­кеттік тілді арна жасамас­қа?! Алдымен бізге мүмкіндіктер беріп, мемлекеттік тілде хабар тарататын арна қалыптастыруға жағдай жасалсын. Мысалы, БАҚ туралы заңда «электронды ақ­парат құралдарындағы мемлекеттік тілдің үлесі 50 пайыздан кем болмауы керек» деп жазылған. Бұл қатып қалған сан емес. Мұны 100 пайызға жеткізуге болады ғой. Бұдан «өзге ұлттардың құқығы шектеледі деп қорқудың қажеті жоқ». Fri, 10 Sep 2010 12:24:00 +0600 http://alashainasy.kz/economica/12159/ http://alashainasy.kz/economica/12159/ Шығыста қарақұмық бірден екі есеге қымбаттады. Дүкен сөрелерінде оның құны осыған дейін 75 теңге болса, қазір келісін 130 теңгеден сатып аласыз. Шығыста қарақұмық бірден екі есеге қымбаттады. Дүкен сөрелерінде оның құны осыған дейін 75 теңге болса, қазір келісін 130 теңгеден сатып аласыз. Мұндай тосын жағдай осыдан 14 жыл бұрын тіркеліпті. Бұл – Өскемендегі өзгеріс. Семейдегі жағдай да оңып тұрған жоқ. Қалада қарақұмық тапшылығы туындамаса да, оның бір келісі орташа бағамен алсақ, 130 теңгеден 200 теңгеге дейін жетіп жығылады. 220 теңгелігін де кездестіріп қалсаңыз таңғалмаңыз. Ал қаладағы статистика басқармасы берген мәліметке сай, тамыз айында қарақұмық бағасы 1,7 пайызға қым­бат­таған. Бұл дегеніміз – шілдеде дақыл­дың келісі 118 теңге болса, тамызда 120-ға жетіп, 2 теңгеге ғана қымбат­тағанын білдірсе керек. Кәсіпкерлік бөліміндегілер де қа­рақұмық бағасын барынша бақылауда ұстап отырғандарын жеткізді. Статистика басқармасындағы мамандар қара­құмықтың қымбаттауын қордың таусылуға жақын қалғандығымен байланысты болуы ықтимал деген пікірде. Жиын-терім аяқталғасын баға бұрынғы қалпына түсуі мүмкін. Жағдайды көзбен көру үшін кейбір дүкендерге бас сұғып, қарақұмықтың бағасын біліп шықтық. Өкініштісі сол – кейбір дүкен сөрелерінде келілеп сататын қарақұмық атымен жоқ. Қарақұмықтың қымбаттауы тұтыну­шылардың қалтасын қағып жатса, баз бі­реулер шаш етектен пайдаға кенелуде. Өйткені олар біздің елден шығатын осы дақылдың 90 пайызын шетелге экспорт­тайды. Бағаны аспандатып жіберген де көршілес елдердегі қарақұмық­тың тапшы­лығы болып отыр. Сондықтан өндірушілер өткен жылдың қорын шетел ұсынған қымбат бағаға сатып жатқан көрінеді. Жалпы, былтырғы жылы шығысқазақ­стандық диқандар 42 мың тонна қара­құмық жинапты. Бұл көлем ішкі де, сырт­қы да сұранысты жабуға жеткілікті. Алайда қазақстандық өндірушілерге қара­құмықты Ресейге экспорттаған тиімді. Сон­дықтан оның бағасын тұрақтандыруға тек мемлекет ғана араласа алады. Қалай десек те, жарма өндірісі бойынша Шығыс Қазақстан облысы республикада бірінші орында тұр. Сондықтан бас пайданы ойлағаннан гөрі қара халықтың қалтасына да жанашырлық танытқанымыз жөн шығар. Василий ЛЫСЯНСКИЙ, кәсіпкер: – Ресейде былтыр қарақұм­ықтың өнімділігі мүлде төмен болды. Биыл да қуаңшылық болады деген болжам бар. Сондықтан ресейліктер бізден қарақұмықтың бір келісін 200 теңгеге сатып алады. Ал Украина болса, бізден арзанға алған осы дақылды өңдеп, Францияға сатады. Менің ойымша, Ресей мен Еуропа елдерінде қарақұмыққа деген сұраныстың күрт артуы оның Қазақстандағы бағасына әсер етсе керек. Өнімге деген сұраныс артты, ал оның бағасы шарықтап кетті. Мария, тұтынушы (Семей қаласы): – Қарақұмық қымбаттайды деп кім ойлаған? Бұл тағам дәруменге өте бай. Сондықтан күн сайын аз мөлшерде бір рет пайдаланса артықтық етпейді. Өскеменде екі есеге қымбаттады деп естіп жатырмыз. Сұмдық емес пе? Қарапайым халыққа қиын ғой. Мен зейнеткермін. Алатын ақшамды неге жеткіземін? Өзімізде шығатын өн­ім­дердің не үшін қымбаттап шы­ға келетінін түсінбеймін. Жаңа ға­на дүкенге барып, қарақұмықты сұ­расам, «келілеп сататыны жоқ» дей­ді. Ал арнайы өлшеп буылып сататыны онсыз да қымбат бола­тын, қазір 220- ға жетіпті. Құра­құмық алуға шығып, енді құр қай­тып барамын. Fri, 10 Sep 2010 12:16:00 +0600 http://alashainasy.kz/economica/12158/ http://alashainasy.kz/economica/12158/ Сырдың бас қаласында тұратын жұрт енді ет өнімдерінен тарықпайтын болды. Сырдария ауданының Жетікөл ауылынан төрт түлікті бордақылайтын кешен салу ісі қолға алынды. Сырдың бас қаласында тұратын жұрт енді ет өнімдерінен тарықпайтын болды. Сырдария ауданының Жетікөл ауылынан төрт түлікті бордақылайтын кешен салу ісі қолға алынды. Аталмыш орында жылына 1500-ге жуық уақ мал бордақыға байланады деп жоспарланып отыр. Сондай-ақ бұл орында 1000-ға жуық ірі қара мен жылқы күтімге алынып, облыс орталығы тұрғындары­ның ет өнімдеріне деген сұ­ра­нысы қамтама­сыз етіледі. Мал бордақылау кешені соңғы үлгімен салынуда. Онда түлік түрлеріне қолайлы мал қора, жемшөп базасы, ветеринарлық бөлім болады. Оның құрылысы қараша айында іске қосылады деп күтілуде. Сол уақытта жергілікті жерде тұратын 30-ға жуық адам жұмыспен қамтылады. Жоба облыстың индустрияландыру кар­тасына енгізілген. Типтік жобадағы ке­шен кәдеге жарағаннан кейін бұл ор­ында тәулігіне 2,5 мың тоннаға дейін өнім шығарылады. Игілікті іс аймақта ет өнімдерінің бағасын тұрақтандыру мақ­сатында жасалуда. Сапар КӨЗЕЙБАЕВ, мал бордақылау кешенінің маманы: – Біздің жұмысқа «Агросервис» мекемесі арқылы 120 млн теңге қаржы қаралған. Қазір жаңа техникалар алдық. Енді шөп шабатын комбайнды жеткізсек деген ойымыз бар. Облыстың индустрияландыру картасына сәйкес, агроөнеркәсіп саласы бойынша 16 жоба жүзеге асырылуда. Олардың жалпы құны 12 млн теңгеге жуықтайды. Бұл жұмыстар алдағы уақытта азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ететін болады. Fri, 10 Sep 2010 12:13:00 +0600 http://alashainasy.kz/economica/12157/ http://alashainasy.kz/economica/12157/ Жалпы, тауардың қандай түрін болсын экспортқа шығару оңай жұмыс емес. Кез келген экспорттық тауар барған елінің шекарасынан аттай салысымен, бірінші кезекте әлгі мемлекеттің өз экономикасын қорғау мақсатындағы тарифтік саясаты тосқан кедергілерін еңсеруі керек. Жалпы, тауардың қандай түрін болсын экспортқа шығару оңай жұмыс емес. Кез келген экспорттық тауар барған елінің шекарасынан аттай салысымен, бірінші кезекте әлгі мемлекеттің өз экономикасын қорғау мақсатындағы тарифтік саясаты тосқан кедергілерін еңсеруі керек. Одан кейін ішкі нарықтағы бәсекеге түсіп, тұтынушының қалауын табуы тиіс. Ал мұның бәрі іс жүзінде қомақты қаражатты қажет ететіндіктен, оған отандық өнім өндірушілердің, әсіресе шикізаттық емес тауар шығаратын кәсіпорындардың шамалары жете бермейді. Ал шамасы жеткен күнде әлгіндей шығыстардан кейін тауар құны өсіп, сыртқы нарықтағы бәсекеге шыдамайды. Осыны ескерген мемлекет біраздан бері шикізаттық емес тауарлар экспорттайтын кәсіпорындарымызды қолдау тетіктерін іске қосқан болатын. Бұл саясатты, негізінен, КазNEX INVEST экспорт және инвестиция жөніндегі ұлттық агенттігі» АҚ-ы мен «Экспорттық-несиелік сақтандыру корпорациясы» АҚ жүргізіп келеді. Кеше мәлім болғанындай, ел Үкіметі КазNEX INVEST компаниясы арқылы биыл еліміздің шикізаттық емес тауар экспорттаушыларын қолдаудың жаңа тетігін жасап жатыр екен. «Экспорттық грант түріндегі мұндай қолдау тауар экс­порттаушылардың шетелде тауарларын тір­кеу, сертификаттау, брендинг, сау­да өкілдіктерін ашу, веб-сайт әзірлеу және ұстап тұру секілді өнімнің сыртқы ры­ноктағы бағын ашатын іс-шараларға кететін шығыстарын жабуды көздейді», – деді Астанада өткен семинарда аталған компанияның басқарушы директоры Жә­лил Болатов. Оның айтуынша, бұл бағ­дарлама осы жылдың аяғына дейін іске қосылады. Қазақстанды бірінші орынға шығарған тауар – ұн Сыртқы нарыққа экспортталатын ши­кі­заттық емес тауарларымыздың басым бөлігі ауылшаруашылық өндірісіне тиесілі. Бұл ретте, әлбетте, бірінші орында ұн экспортын айтамыз. Ұн отандық экспорттық өнімдердің ғана көшін бастап қоймай, тұтастай Қазақстанды әлемдегі ұн экспорты бойынша бірінші орынға шығарған өтімді тауар болып тұр. Ендігі міндет – әлемдік нарықтағы осы орнымызды одан әрі нықтай түсу үшін ұн экспортының географиясын да кеңіте түсу қажет. Ұннан кейінгі кезекте азық-түлік, соның ішінде ұлттық кондитерлік өнімдер, машина жасау, мұнай-газ өнеркәсібіндегі машина жасау саласының өнімдері бар. Тіпті жекелеген елдерге отандық дәрі-дәрмек өндірісінің өнімдері, фито-препараттар жеткізіліп тұрады. Қазір сондай-ақ ауылшаруашылық машина жабдықтарын Ресейдің солтүстік аймақтарына жеткізу бағытында да жұмыстар жүріп жатқан көрінеді. Ұннан бірінші болғанымызбен, қалған тауардың үлесі мардымсыз Қазақстанның шикізаттық емес тауар­ларының дені, негізінен, ТМД, со­дан кейін Орталық Азияның кей елдері мен Еуропа­ның бірді-екілі мемлекеттеріне экспортталады. Алайда осы елдерге жеткізілетін өнімдердің бәрі жиылып келіп, жалпы экспорттық өнімде­ріміздің құрылымында болмашы ғана үлеске ие. Мысалы, 2010 жылдың бірін­ші жар­ты­жылдығындағы кедендік статистика экспорттың құрамындағы шикі­заттықемес тауарлар небәрі 28 пайыз ғана болғанын көрсетіп отыр. Бұл ретте шикізаттық емес экспорттың құрамында мал және өсімдік өнімдері, дайын азық-түлік тауарларының үлесі – 12,8 пайыз, ма­шина және жабдықтар, көліктік құрал­дар, құрылғылар мен аспаптар – 4 пайыз, химиялық өнеркәсіп өнімдері 19,3 пайыз­ды құраған. Ал КазNEX INVEST өкілі экспорттық тауарын сыртқы нарықта ілгерілетуге жәр­демдесуді сұраған барлық кәсіп­орындарға есіктері ашық екенін айтады. «Бүгінге дейін КазNEX INVEST экспорт және инвестиция жөніндегі ұлттық агенттіктің қызметіне 200-ден астам отандық компания жүгінді. Біз осы отандық 200 компанияға шамамен 400-ден астам әлеуетті импорттаушылар тауып қойдық. Қазір олардың біразы өзара келісімшарттар жасап үлгерсе, бірқатары келіссөздер жүргізіп жатыр. Ал біздің шикізаттық емес тауарлар экспортын ілгерілету үшін көрсететін қызметіміз қайтарымсыз негізде жасалады», – дейді Жәлил Жеңісұлы. Fri, 10 Sep 2010 12:10:00 +0600 http://alashainasy.kz/interested/12156/ http://alashainasy.kz/interested/12156/ Шымкентте қоғамдық көліктердің билеті қымбаттайды дейді. Бұл қаншалықты рас? Шымкентте қоғамдық көліктердің билеті қымбаттайды дейді. Бұл қаншалықты рас? Сәуле Ізбасар, Шымкент қаласы Шымкентте көп кешікпей жолақы қымбаттауы мүмкін. Жергілікті жолаушыларды тасымалдау қауым­дастығы облыс орталығында жолақының 45-50 теңгеге дейін көтеру жөнінде жергілікті биліктің ал­дына мәселе қойды. Бұл талап орындалмаса, облыс орталығындағы қоғамдық көліктердің үштен бірі қа­тардан шығатындығын мәлімдеуде. Жолаушы тасымалдаушы мекемелер бағаның өсуін жанар-жағармай мен автокөліктердің қосалқы бөлшектерінің қымбаттауымен байланыстырып отыр. «Жүргізушілер өз жұмысынан пайда көру былай тұрсын, кеткен шығынның орнын жаба алмай жатыр», – дейді аталған қауымдастық өкілдері. Егер жағдай осылай жалғаса беретін болса, қыс мезгілінде қалада қоғамдық көлік жетіспеушілігі қатты сезілуі мүмкін. Өйткені айналымдағы автобустардың 30-35 пайызы ескі және қысқы жолға жарамсыз. Сондай-ақ кезінде несиеге қоғамдық көліктер сатып алған мекемелер де шығынға батып, жабылудың алдында тұр. Дархан Каюпов, Шымкент қалалық жолаушыларды тасымалдау қауымдастығының төрағасы: – Қалалық әкімшілікке жолақыны көтеру туралы ұсыныспен шықтық. Енді олар комиссия құрып, бұл мәселені тексеретін болады. Қалай болғанда да, жол­ақы қымбаттайтын шығар. Fri, 10 Sep 2010 12:09:00 +0600 http://alashainasy.kz/interested/12155/ http://alashainasy.kz/interested/12155/ Ұялы байланыс қызметі арзандайды дейді. Сол рас па? Ұялы байланыс қызметі арзандайды дейді. Сол рас па? Ербол Азатов, студент Иә. Жылдың соңына дейін Қазақстандағы ұялы байланыс қызметі арзандайды. Ұялы байланыс операторлары таяуда мұны ресми түрде растады. Дәл қазір еліміздегі мұндай байланыс қызметі Еуропамен салыстырғанда 4,5 есе қымбат екені белгілі болып отыр. Байланыс және ақпарат министрлігі биылғы жылдың басында осы нарықтағы жағдайды сараптай келе, ұялы байланыс операторларына тариф саясатын қайтадан қарастыруды ұсынған болатын. Аталған нарыққа қатысушылар бұл ұсынысты қолдап отыр. Енді бір минуттың құны шамамен 6 цент, яғни 9 теңгені құрайтын болады. Сонымен қатар операторлар өзге байланыс операторына қосылудағы интерконнект ақысын да төмендетуге дайын екенін мәлімдеді. Бірақ бұл – болашақтағы іс. «Интерконнекттің жоғары тарифі нарыққа кірудегі басты кедергі болып табылады. Сондықтан біз операторларға бұл кедергіні жоюда тарифті төмендетуді ұсындық. Міне, бүгіндері операторлар бұл реттегі тарифті 20 пайызға арзандатуға уәде беріп отыр. Ал біз бұл бағаның тағы да біршама төмендегенін қалар едік», – дейді осы мәселеге қатысты көзқарасында байланыс және ақпарат министрі Асқар Жұмағалиев.   Fri, 10 Sep 2010 12:08:00 +0600 http://alashainasy.kz/culture/12154/ http://alashainasy.kz/culture/12154/ Біз кездейсоқ өнерін тамашалған, қарапайым балықшының отбасында дүниеге келген Нұрсұлтан Молдағұлұлы бала күнінде-ақ өзіне ғана аян тылсым құпиялықпен айналасындағы дүниеден небір адам баласының ойына да келе бермейтін мүсін не бұйым келбетін танып, жасауға бейім жан болып шықты. Біз кездейсоқ өнерін тамашалған, қарапайым балықшының отбасында дүниеге келген Нұрсұлтан Молдағұлұлы бала күнінде-ақ өзіне ғана аян тылсым құпиялықпен айналасындағы дүниеден небір адам баласының ойына да келе бермейтін мүсін не бұйым келбетін танып, жасауға бейім жан болып шықты. Атырау мемлекеттік университетінің «Бейнелеу өнері және сызу» мамандығын тамамдаған Нұрсұлтанның сөй­леген сөзінен ұлттық қолөнерге деген қызы­ғу­шылық пен сол өнерді дамытуға деген талпыныстың жылы лебін сезінгендей болдық. Өз замандастарынан ойының ұшқырлығымен табиғат пен адам баласы арасындағы байланысты ұштастыра білген қабілетімен дараланып тұрған Нұрсұлтан ойындағысын қылқаламмен қағаз бетіне түсіріп, ағаштан мүсін жасап, ою ойып, түрлі бұйымдар жасап, қолөнер саласында қайталанбас қолтаңба қалдырып келетін жас әрі хас шебер. Оның шебер қолынан шыққан дүниелер түсінген адамға талай ой салары анық. Бір ғажабы, Нұрсұлтан өзге шеберлердей ағашты кесіп алмай, өсіп тұрған не діңі қалған ағаштың өзінен оймыштап, өзге біреулер аңғармайтын, тек өзіне ғана анық көрініп тұрған мүсінді жасауға жаттыққан. Ағаштан оймыштап «Он жеті жануар» мүсінін, «Ат үстіндегі батыр» бейнесін, «Соғыс жаңғырығы», «Кездесу» деген бірін-бірі қайталамайтын жұмыстарын жасап болыпты. Бұларды ағаштан кескіндеп алу үшін кем дегенде бір ай мерзім керек екен. Мерзім ғана емес, оған төзімділік пен санадағы бейне­нің ағашқа кескінделіп түсуі үшін зейіннің де қалыптасып, тоғысуы қажет екені белгілі. – Мен үшін қыс айлары үйде оңаша отырып, мүсін жасауға лайық мерзім. Кей адамға таңсық болғанмен де, мен көшеде керексіз болып жатқан қураған ағаштардың тамырларын жиып, содан мүсін жасаймын, – дейді жас шебер.  Нұрсұлтанның қолынан шыққан дүниенің ішінен бізді аса қызықтырғаны арнайы орнықты орны бар қымыз құятын кеселер мен қымыз сапыратын ожау болды. Жас шебер қазақтың қолөнеріндегі сүйекті пайдалануды осы жұмысында қолданып көріпті. Онысы ыдысқа әсем рең беріп тұр. Ал ожаудың өзі тұтас бір ағаштан оймышталып жасалған. Әуел баста отыннан өзгеге пайдаға аспайтындай көрінген ағаштың сыртқы қабығын аршып келіп қалғанда, Нұрсұлтанға тамырдың «ағаштың көзі» деп аталатын жері шебердің санасына дәл осы жерінен құлынның басын шығару керектігін меңзеген ой тастаған. Содан шебер екі бас ожаудың сабын құлынның екі аяғы етіп, адам ұстайтын жеріне қойдың жілігін пайдаланған. Жіліктің сыртынан ағашты арқанша етіп оймыштап тастаған. Бұл ожауды шеберіміз құлынның арқандалып, байлаулы тұрғанын бейнелеп жасағанын ұқтық. Міне, қарапайым адамдар көп байқай бермейтін шеберліктің құпиясы осындай болып келетініне жас шебердің қолынан шыққан дүниені көргеннен соң қанық болдық. Нұрсұлтан «Қазақтың қымыз құюға арналған ағаш ыдыс-аяқтары» деп аталатын осы туындысымен диплом жұмысын қорғапты. Атадан балаға мирас болып келетін қолөнерді жалғастырып, оның тылсым құпиясы мен мазмұнын кейінгі өскелең ұрпаққа жеткізуді мұрат тұтқан жас шебер облыстық музейде «Шебердің қолы киелі» атты көрмесін ұйымдастырды. Бұған дейін есімі сирек аталатын шебермен, оның жұмысымен жұртшылық осы көрмеде кеңірек танысты. Жұрт назарына қойылған шебердің туындыларының ішіндегі шоқтығы биік болғаны – «Шебердің қолы» деп аталатын туындысы. Көрмеде шебердің «Бір аттам», «Талмас қанат», «Ескінің көзі» атты қол еңбектері секілді бірін-бірі қайталамайтын 40-қа жуық дүниелері қойылды. Нұрсұлтан Ақтаудан қазақ ұлтының ежелгі бұйымдарын жасауға тапсырыс алып, «Кебіс» деген әсем дүниесін төрт айда аяқтаған. Бұл кебісті сәндеуге ол күмістен жіп иіріп, қолмен тігіп шықты. Есесіне шебердің бұл жұмысына әріптестері де, халық та аса сүйіспеншілік білдіріп, оның шеберлігіне тәнті болғаны бар. Жуырда Нұрсұлтан Шымкентте «OUR Heritage» қорының ұйымдастыруымен өткен «Қазақстан қолөнершілерінің маркетингтегі дағдыларын арттыру» тренингіне қатысып келді. Жас шебердің айтуынша, онда қолдан шыққан өнер туындылары және жалпы ескерткіш сыйлықтар халық сүйсініп қарау үшін ғана емес, оны пайдалануға болатын етіп жасағанда ғана оған деген сұраныстың артатыны туралы сөз болған. Шымқаладағы қолөнершілерге арналған тренингтен көп ой түйіп келген Нұрсұлтан шебер алдағы уақытта өз қолынан шыққан дүниелердің тек көруге ғана емес, пайдаға асатын дүние болуына жұмыстануды мақсат етіп отыр. Сонымен қатар ол бір сөзінде «өңірдегі шеберлердің басын қосып, бір шеберхана ашып, бұл шеберханада жасалған бұйым­дардың шетелге де шығуына жағдай жасалса» деген тілегін айтып қалды. Бұл қазақ деген ұлы халықтың қолөнерінің өзге елдерге де кеңінен танымал болуына әсерін тигізері сөзсіз деп санайтын шебердің айтуынша, адамзат пен табиғаттың сұлулығы оның осы мақсатына жетелейтін бірден-бір алып күш екен. Fri, 10 Sep 2010 11:58:00 +0600 http://alashainasy.kz/culture/12153/ http://alashainasy.kz/culture/12153/ Семейдегі ақындар алақан жайып жүр. Республиканың түрлі облыстарында өтіп жатқан жыр додасына қатысуға еш мүмкіндіктері жоқ жас таланттар қаражат іздеп шабылуда. Семейдегі ақындар алақан жайып жүр. Республиканың түрлі облыстарында өтіп жатқан жыр додасына қатысуға еш мүмкіндіктері жоқ жас таланттар қаражат іздеп шабылуда. Олардың қамын ойлап, Халықтық ақындар орталығының жетекшісі Дәметкен Омарбаева да көрінген есікті сығалап, әркімнен ақша сұрауға мәжбүр. Басқа облысты былай қойып, Семейге тиіп тұрған Павлодар қаласында жуық арада өтетін айтысқа шақырылған төрт ақын аламанға бара алмай қалуы мүмкін. Балғындар бабында болғанмен, баруға қаражат тапшы. Семейде жас ақындарды баулитын орталықтың жұмыс істегеніне – тура 14 жыл. Басында, яғни 1996 жылы аталған орталық студия ретінде ашылған. Ал 2002 жылдан бастап Әділет министрлігінің шешімімен «Халықтық ақындар орталығы» статусын иеленді. Айта кетерлігі, мұндай орталық мұқым республика бойынша жалғыз ғана. Оның штатында екі адам жұмыс істейді. Мемлекет қамқорлығында болса да, бөлінген ақша өрендердің өнерін басқа елге паш етуге жеткіліксіз. Қазір ақындар орталығында 100-ге тарта тәрбиеленуші ақындық өнердің қыр-сырын үйренуде. Бұлардың жартысы оқушылар болса, қалғаны студенттер. Олар орталықта бас қосып, өзара сөз сайысына түседі. Ерекшелігі сол, онда келуші таланттар жазба поэзиямен қоса, суырып салма айтысты да қатар алып жүргендер. Бұл орталықтан Ринат Заитов, Сара Тоқтамысова, Қарлығаш Әубәкірова, Әсем Жұмағазина, Нұржан Өмірбаев сынды республиканың түкпір-түкпіріндегі айтыстарда шашасына шаң жұқтырмай, жеңіс тұғырынан көрінген айтыскер ақындар түлеп ұшқан. Өнер ордасынан шыққан шәкірттердің көпшілігі қазір әр салада қызметте. Бірақ әлі күнге дейін орталықпен тығыз қарым-қатынаста. Семей – Алаштың қаласы. Бұл топырақта Абайдай дара, Мұхтардай дана, Шәкәрімдей ұлы тұлғалар дүниеге келді. Ұлылар туған топырақта көркем тілді, көрікті ойлы таланттар жетіп-артылады. Тек солардың көзін ашып, халық алдына шығаруға қолдың қысқалығы кедергі. Дәметкен ОМАРБАЕВА, Семейдегі Халықтық ақындар орталығының жетекшісі: – Кезінде Семейде талай айтыстар өтті. Абай, Мұхтар, Шәкәрім туған топырақта олардың ізбасарлары болуы керек. Сол кезде ақындар отанында ақындар тобы болуы тиіс деген мәселелер көтерілді. Ұлылар мекенінде ақындар бас қосатын арнайы орталық болуы керек деген ойлар айтылды. Орталық осындай ойдан өмірге келді. Басында студия ретінде ашылды. Алғашында небәрі бес-алты ақын ғана келіп жүрді. Қазір, құдайға шүкір, 14 жылда оның саны 130-дан асып жығылды. Ақындарымыз бірінен-бірі өткен. Біз олардың болашағынан зор үміт күтеміз. Негізі, айтыста әлеуметтік мәселелер көтеріледі. Балғындар Абайдың, Мұқағалидың тілдерін алып жүруі керек. Сол үшін жатпай-тұрмай дайындық жасаймыз. Оларды шешендікке, шежірелілікке тәрбиелейміз. Бүгінде біздің Халықтық ақындар орталығы мәдениет бөлімінің қанатының астында. Жыл сайын өткізіп отыратын төрт дәстүрлі айтысымыз бар. Бастысы сол – қаражатқа тіреледі. Небір талантты балалар өз арамызда қалып қойып жатады. Оларды республиканың әр облысына апарып, аламан додаға қатыстыруға қаражат жағы қолбайлау. Әйтпесе Ринат пен Сараның, Әсем мен Дина, Нұржандардың ізбасарлары баршылық. Қолдау жоқтығынан жас ақындардың таланттары тұншығып жатыр. Fri, 10 Sep 2010 11:56:00 +0600 http://alashainasy.kz/culture/12152/ http://alashainasy.kz/culture/12152/ Кешеден бері әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде Польшадағы Адам Мицкевич атындағы университет өкілдерімен кездесу өтуде. Кешеден бері әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде Польшадағы Адам Мицкевич атындағы университет өкілдерімен кездесу өтуде. Қонақтардың құрамында Қазақстандағы Польша елшілігінің өкілдері, Шығыстану институтының профессоры Марек Гавенцкий және азиятану кафедрасының профессоры Хенрык Янковский бар. Адам Мицкевич университетінің бұл жұмыс сапары «Еуропаға жол» Мемлекеттік ынтымақтастық бағдарламасы аясында жүзеге асырылып отыр. Оның басты мақсаты университеттер арасында өзара ынтымақтастықты дамыту болып табылады. Сонымен қатар екі білім ордасының қарым-қатынас жасаудағы бағыттарының бірі бойынша ғылыми байланыстар бойынша тәжірибе алмасу шараларын жетілдіру көзделген. Қазақ ұлттық университеті 1991 жылдан бастап Адам Мицкевич атындағы университетімен тығыз байланыста. Екі оқу орны университет арасында тарих, этнография, филология, география, геология, биология салалары бойынша ынтымақтастық жөніндегі келісімшартқа қол қойылған. Адам Мицкевич университеті – Польшаның алдыңғы қатарлы университеті. Ол Познань қаласындағы ең алып оқу орны.Тарихқа жүгінсек, 1611 жылы 28 қазан күні Зигмунд ІІІ-нің кезінде Йезуиттер Коллегиясына Познань қаласының бірінші университет дәрежесін беруге қаулы шығарады. Бірақ бұл мекемеге ресми статусын бергеннен 308 жыл өткеннен кейін ғана, 1919 жылдың 7 мамыр күні Пяст университетінің алғашқы оқу жылы басталды. Тек, 1955 жылы университет өзінің қазіргі атауын алды. Осы уни­верситетте есімдері әлемге әйгілі адамдар арасында: Мария Склодовская-Кюри, Вислава Шимборска, Хавьер Солана, Иоанн Павел II сияқты ұлы адамдар оқыған.   Fri, 10 Sep 2010 11:55:00 +0600