Алаш баласы, айнаңа қара!

жұма, 24.03.2017



Дат!

Барлық мақсат Тәуелсіздігіміздің тұғырын нығайтып, ары қарай дамуға негізделуі тиіс

  • Барлық мақсат Тәуелсіздігіміздің тұғырын нығайтып, ары қарай дамуға негізделуі тиіс

    Барлық мақсат Тәуелсіздігіміздің тұғырын нығайтып, ары қарай дамуға негізделуі тиіс

Дулат Исабеков, Мемлекеттік сыйлықтың және тәуелсіз «Тарлан» сыйлығының иегері,  жазушы-драматург:


«Алаш айнасы» газетi мен Қазақ радиосының бiрлескен жобасы



«Айтөбел» хабарының жазбаша нұсқасы

Авторы: Едiл Анықбай

Хабардың тiкелей толқындағы уақыты: 101 ҒМ, сәрсенбі күні сағат 14:05-15:00



– Дулат аға, күллі  қоғамды қамту мүмкін емес шығар, сондықтан қазіргі қазақ қаламгерлерінің қоғамдағы орны, жазушылық өнер, әдебиет пен мәдениетіміздің барысын Тәуелсіз 20 жылмен байланыстырып көріңізші.

 – Бұл күннен-күнге қиын сұрақтардың біріне айналып бара жатыр. «Тәуелсіз­дігіміздің 20 жылдығына не істеп, не қойып жатырсыздар?» деген сұрақпен тек өзің немесе Қазақ радиосы ғана емес, күнделікті  оқырмандармен кездесуде  беттесіп жатамыз. Қоғамға өзгеріс әкелуге, оны ілгерілетуге, әрине, жазушылардың қосып жатқан үлесі бар. Тіпті кейде жазушыла­ры­мыз «айтуын айтамыз, оның бәрі құлаққа ілін­бейді, бізді ескермейді» дегендей жоғары билікке ренжіп жатады. Бірақ сол ескермеудің өзі тыңдамағандықтан емес, басқа жағдайлардан болуы мүмкін. Бәлкім, реті келмей жатқан шығар. Бәлкім, шара­сыз­дық күй танытатын шығар. Ал, жалпы,  нарықтық экономиканың заманы, капи­талистік қоғам әдебиетті социализмнің кезін­дегідей қолдай алмай жатқандығы бесенеден белгілі. Бәлкім, оның қандай жолдары барын білмеуі де мүмкін. Менің ойым қолдауды  білмейді-ау дегенге келеді. Өйткені өздерің де білесіңдер, жалпы қауым хабардар, газеттерге шығып жатыр, тиісті адамдармен сөйлесіп те жүрмін. Сөйлескенде, сұхбаттасқан кезде,  пікіріңді айтқанда биліктегі азаматтардың арасынан «қолдамаймын» дегенді бір адамнан есті­ген жоқпын, бәрі де қолдайды, бірақ соның көбі жүзеге аспай жатады. Әлде жұмысымыз көп пе? Әлде  әдебиетті ең соңғы орынға қойып қойғандықтан ба? Әуелі шаруашы­лық, күнделікті бітпейтін тірлік, көптеген мәжілістер, жиналыстар өтіп жатады. Қазір теледидарды қосып қалсаң, барлық министрлердің  азаннан кешке дейін бір жиналыста отырғанын көресің де, «бұлар жиналысқа өзінің саласы бойынша неге қатыспайды, бұл отырыстың кейбіреуіне тіпті қатысы жоқ қой, текке  отыр ғой» деп ойлайсың. Мүмкін, біз білмейтін шығар­мыз, бәлкім, қатысуы тиіс болар, десек те, әр саланың басшылары өзінің жұмысын ілгері бастыру үшін сол саланың адамдары­мен жиірек кездесіп, пікір алмасып, ішіндегі қажеттілерін жүзеге асыруы керек. Ал әдебиет саласында жүзеге асырылуға тиісті шаралар көп. Оның барлығын тізіп айта беруге уақыт жетпейді.

– Тәуелсіздігімізге  – 20 жыл.   Осы аралықта «менің қосқан үлесім» деп өз тарапыңыздан не айтар едіңіз, жалпы, қаламгерлер не берді  деп ойлайсыз?

     – «Мен мынаны істедім, мынаны тындырдым» деп өзімнен бастағаным ыңғайсыз болар. Әрине, жазушылар қарап жатқан жоқ. Бұрынғыдай әдебиет майда­нында жаппай шабуыл тағы жоқ, жекелеген атыстар ғана бар. Әр жердегі «окоптан» үндер шығып жатады. Ол – біздің қайрат­керлер, әдебиетшілер, жазушылар жұмыс істеп жатыр деген сөз. Соңғы кезде біраз шығрамалар оқыдым. Мәселен, қазақ халқына белгілі шығарма, Әбдіжәміл Нұрпейісовтің «Соңғы парызын» атауға болады. Бұл шығарма бірнеше рет редак­цияланып, шет тілдерге аударыла бастады. Бүгінгі күнде М.Әуезовтен кейінгі қаламгер осы Әбекең деп есептеймін. Колумбияға барған кезімде сондағы кісілер «Әбдіжәміл Нұрпейісов соңғы кезде қандай шығарма жазды?» деп сұрап жатты. Бұған қалай қуанбайсың! Қазақстанды біреу білсе, біреу біле бермейді. Сонау Латын Америка­сында Қазақ мемлекетін біледі деп айту қиын. Қазақстан, Пәкістан, Өзбекстан, Ау­ғанс­тан  дегендерді  әлі күнге дейін шатас­ты­рып, дөп басып айта алмай­тындар бар.  Міне, өз еліңнің жазушысын айдаладағы бір елдің қаламгерлері сұрап жатса, неге мақтанбасқа?! Соңғы кезде   Төлен Әбдіков­тің «Тұғыр мен ғұмыр» деген  повесі шықты. Бұл бүгінгі еуропалық дең­гей­дегі кез келген классикалық шығар­малармен терезесі тең дүние.  Оның бір ғана айыбы – қазақ жазу­шысы болғандығы... Егер бұл шығарманы дәл осы күйінде ағылшын, француз немесе испан тілінде шығарса, баяғыда әлемге тарап кеткен болар еді.  Осындай қадау-қадау туын­дылар бар. Олардың қаптап тууы міндетті емес. Кеңес кезінде  романдар көп шыққанымен, ішіндегі санаулысы ғана оқырмандарға жетіп жататын. Ал енді өзіме келетін болсам, соңғы кезде драматургияға көбірек көңіл бөліп кеткенімді жұрттың бәрі біледі. Өйткені драматургияның көрермен­мен, оқырманмен тікелей қарым-қатынас жасауға, қалың қауымға ойыңды тез айтуға, жеткізуге мүмкіндігі мол. Соңғы 10 жылда он шақты пьеса жазыппын. Бұл аз емес деп ойлаймын. Оның бәрі санымен емес, сапасымен өлшенетін болса, алғаш­қыларының бәрі де шетелде қойылып жа­тыр. Петербор, Омбы, Болгария, кеше ғана Тәжікстанның Маяковский атындағы орыс драма театрынан хабар алдым, олар «Ескі үйдегі екі кездесуді» қоймақшы екен. Репе­тициялары аяқталып қалыпты.  2006 жылы Петербор теат­ры қойған болатын, енді атақты Шварц­ковтың музыкалық комедия театры, құдай қаласа, 2 қараша күні пре­мьерасын ойнайды.  Бір апта болды,  Мәс­кеу театры­нан «Құстар» фестиваліне да­йын­дыққа кірісе­міз» деген хабар түсті. Мі­не, осылар менің Тәуел­сіз­дікке қосқан үлесім шығар деп ойлай­мын.

– Соңғы 10 жылда жазылған шығармаларыңыздың тақырыбының дені қай бағытта?

– Мәселен, біреуін триптих деп атадым. Ол – «Мұңлық-Зарлық». Бұл – аңыз. Қанша жерден аңыз, тіпті мифология болсын, егер бүгінгі өмірмен үндеспесе, ол шығарма өміршең емес. Демек, кез келген оқиғаға бүгінгі күннің көзімен қарап, бүгінгі күннің проблемасын қосып айту керек. «Мұңлық-Зарлық» осындай шығарма болды деп есептеймін. Тақ таласы, билікке талас әлі күнге дейін бар ғой. Қулық, зымияндық жоқ емес. Сол пьесада мыстан кемпірдің: «Сендер менен өткен зымиян болдың­дар. Мен сарайдан кеттім. Өздерің  мыстан бола беріңдер», – деуі – бүгінгі күннің ащы шын­дығы.  Одан кейін «Балуан Шолақ», «Жау­жү­рек» пьесалары жазылды. «Жаужү­рек» ең алдымен Солтүстік  Қазақстан теат­рында қойылды. Биыл Әуезов театрында премье­расы болды. Енді Омбы театры осы шығар­ма­ны сахналауға кірісті.  Мен оларға: «Бұл шығарманы қалай алдыңыздар? Пье­са­да орысқа қарсы сөздер бар, колонизатор деген сөз жүр», – десем, олар: «Біз шын­дық­қа қарамасақ болмайды. Мұндай шы­ғырмалар керек», – деген жауап айтты. Міне, осындайлардың қайсыбірін айтайын. Проблема көп. Сол проблемаларды шы­ғар­маларымызға арқау етеміз. Ең бастысы, солардың бәрі оқушыға жетсе, ойландырса  құба-құп. Тағы біреуін айта кетейін, әзірше соңғысы, «Бақыт құсы» атты пьесам нағыз бүгінгі күннің тақырыбына жазылған.

– «Қазақты  танытуда әдебиеттің рөлін осындай мысалдар арқылы айтуға болады» дейсіз ғой.   

– Иә, қазақтың менталитетін, ұлттық болмысын тек әдебиет қана танытады. Экономикалық жағынан, ән, музыка сала­сынан танылып жатқан шығармыз, бірақ бұл өтпелі, ертең ұмытылады. Ал ұмытыл­майтын және халықты танытатын – көркем әдебиет. Осы тұрғыдан келгенде, әдебиетке әлі де көбірек көңіл бөлу жетіспейтіндігіне қарным ашады. Өйткені ол жазушының қа­ға­зға ғана жазып отырған дүниесі емес, ол – халықтың болмысы, халықтың тұр­мысы. Бүгінгі аласапыран заманда қазақ халқы­ның өмірге көзқарасы қандай? Өзге жұртқа керегі осы. Менің ойымша,  әдебиет арқы­лы елді таныта алмай, кібіртіктеп жүрміз. Өйткені қазақ қаламгерлерінің шығармала­рын жаппай шет тілдерге аудару қолға алынбай жатыр. Кеңес өкіметінің кезінде «Прогресс» деген баспа болушы еді. Менің шетелге шыққан шығармамның ең соңғысы 1994 жылы шығыпты. Демек,  «осы ха­лық­та не бар екен?» деген сұрақ басқа­лардан туындаған жоқ. Өйткені біз өзімізді көр­сете ал­май жатырмыз. Көрсетуге лайық шығар­ма­ларымыз көп-ақ еді.

– Көрсете алмауымызға не себеп немесе  не кедергі? 

– Бізде жарнама жоқ.  «Прогресс» сияқ­ты баспаны Қазақстанның ашуына бола ма? Болады. Экономикамыз оны көтере ме? Көтереді. Бұған соншалықты қыруар қаржының да керегі жоқ. Біреудің қалтасы­на қарап, ақшасын санамай-ақ қояйын. Дегенмен шетелдік әншілерді 1-2 күнге шақырып,   ақшаны төгіп-төгіп жібереміз ғой. Міне, сол ақшаларды осындай мүддеге жұмсасақ және мемлекеттік қордан жаңа­ғыдай баспа ашсақ... Мен бір кездері оған кететін шығынның есебін бергенмін. Ешқандай артық дүниенің керегі жоқ. Өйткені мен кезінде «Жазушы»  баспасының директоры болдым. Сондықтан бұл салада­ғы баспа жұмысын жақсы білемін. Осын­дай­ларды қолға алып, «Прогресс» секілді баспа ашып, сол арқылы өзіміздің шығар­мала­рымызды кемінде дүниежүзіндегі бес тілге аударатын болсақ, қазақ әдебиетімен әлемге танылатын еді. Құдайға шүкір, қазақ әдебиетінде тұшымды, елең еткізетін шығармалар бар.

– Қазақ  қаламгерлері   мемле­кет­тік деңгейде тұтас бір мүддеге,  белгілі бір бағыт пен  ұстанымда қызмет ете алып жүр ме? Жаһан­дық жаңа ғасырда ауызбіршілік аса қажет секілді. Бұл тұрғыда қандай үлгілерді мысал етер едіңіз?

– Жалпы, ауызбіршілік деген не, біз оны қалай түсінеміз? Мәселені осыдан бастау керек. Ауызбіршілік деген – үндемеу неме­се жоғарыдан келген тапсырмаларды «ләббай, тақсыр!» деп құптай беру емес. Егер әрбір жазушының өзіндік ұстанымы, өзінің дегені болмаса, қоғамды ары қарай дамытуға, жылжытуға оның ой-санасы әсер етпесе және ойланғысы келмесе,  мен оларды жазушы деп есептемеймін. Жазушы – билік пен халық арасындағы алтын арқау. Ол шындықты ғана айтуы керек.  Толстойша айтсақ, «Үндемеушілік, немқұ­рай­дылық – адам жанының найсаптығы». Ең қауіпті категория осы деп ойлаймын. Жазушылар арасында айтыс-тартыстар болады дейміз ғой. Айтыс-тартыстың кө­кесі Сәбеңнің, Әуезовтердің, Тәжібаевтар­дың  кезінде, Әнуарлардың, тіпті Олжас­тардың одақты басқарып тұрған кезінде болатын. Айтыс – болуға тиіс нәрсе. Саясат­ты жүргізетін мемлекеттік емес, шығарма­шылық ұйым болғандықтан, кейде артық, кейде кемшін түсетін пікіралмасулар болға­ны жөн. 

–  Осы тұрғыдан келгенде, дәл қазіргі уақытта жазушылардың қоғамдық сананы өзгертуге қауқары бар ма?

– Дәл қазір қауқары бар деп ойлаймын. Томас Манның «Театр өлді дейді, бірақ менің көзқарасымда ол тірі» деген сөзі бар. Сол сияқты тірлігін білдіру үшін ұлттың тағдыры қыл үстінде тұрғанда, әсіресе тіл мен жердің мәселесіне келгенде бұдан да гөрі топтасыңқырап, бірлікпен жұмыс істеуіміз керек. Сол кезде ғана тірлік болады деп ойлаймын. Адамзат адамзат болғалы  армандағандай идеалды қоғам құрып көрген жоқ, құра алмайды да. Бірақ біздің қоғамға жазушы керек.   

– «Қазір роман секілді көлемді дүниелердің заманы емес» дейді. Сіздің көзқарасыңыз қандай?

–  Иә, романның заманы бірте-бірте өтіп бара жатқан секілді. Баяғы Әуезовтей, Толстойдай эпопея жазудың қажеті жоқ сияқ­ты. Өйткені оқушының оны оқып отыруға уақыты жоқ. Ал бірақ қоғамның белгілі бір кезеңдегі өмірін, жан-жақты көрсететін үлкен шығарма ол – роман. Бі­рақ «Анна Каренина», «Тынық Дон» сияқты бірнеше томнан тұратын шығармалар емес, Хэменгуейдің, Трифоновтың, Айтма­тов­тың  шығармалары секілді шағын ро­ман­дар қажет. Менің ойымда қазір ком­пью­терге басқанда 250-300 беттен арты­латын шындық жоқ деп ойлаймын. Соған сыйғызуға болады. Толстойдың өзі «Соғыс және бейбітшілік» пен «Анна Каренинаны» екі есе қысқартатын шығарма екен» деп мойын­дап кеткен. Сондықтан бүгінгідей нанотехнологияның кезінде, әлемдік ком­пью­терленген заманда, кітаптан гөрі интер­нетке үңілген дәуірде, оқушыдан көрермен көбейген уақытта том-том роман оқып отырған адамды елестету қиын. Де­ген­мен роман жазу керек. Бұл – менің бая­ғыдан арманым. Пьесалар мен әңгімелер өмір шын­дығын таныта алмайды деп айта ал­май­мыз. Бірақ бұлармен романды салыс­тыруға болмайды. Чехов, негізінен, әңгі­ме­лер жазған. Оның сүйікті әйелі, актриса Книп­пер: «Өзің сияқты Толстойды көрдің бе, жыл сайын құлаш-құлаш роман жаза­ды, ал сен қысқа-қысқа әңгімелермен оты­р­сың», – деп ренжиді екен. Сонда Чехов: «Толстой – үлкен ит, мен – кішкентай итпін. Үлкен иттер үрді екен деп кішкентай иттер үндемей қалуы керек пе? Мен шындықты кішкентай әңгімемен-ақ айтып беріп жатырмын», – депті. Сол сияқты өмірде әр жанрдың өзіндік орны бар.

– «Әр жазушының өзіне тән ерекшелігі бар» дейсіз ғой. Соны­мен қатар заман мен қоғамның талабына қаламгерлер де бейімделуі керек секілді...

– Иә. Заманға қарай жастар бейімделіп келеді. Мәселен, мен кітабын оқып шыққан Асқар Алтай деген жігіт бар. Шығармасы бүгінгі заманның рухында жазылған. Рахымжан Отарбаевты атауға болады. Оның да кітабын оқып шықтым. Былтыр ғана Қытайда әңгімелер жинағы басылып шықты. Бүгінгі күннің ащы тақырыбы, өзекті мәселелері қамтылған. Шындықты юмор арқылы берген. Ал юмор – ұлттың мәде­ниетін, деңгейін танытатын көрініс. Менің де кейбір шығармаларым юморға негіз­деледі.  Қазақ халқының мінездерін күліп отырып оқушыға жеткізу, қайғыра берген­нен, ашынып айтқаннан гөрі тиімді тәсіл болатын кездері бар. Яғни оқушы «неге күлдік, біз өзімізге-өзіміз күліп отырған жоқпыз ба?» деп ойланады. Егер оқушыда осындай ой туса, мақсат орындалды деген сөз. Юмор арқылы өмірдің талай шындығын айтуға болады.

– Дулат аға, дәл қазір  не жазып жүрсіз?

– Тағы да пьесаға кірісіп кеттім. Бастаған романыма қол тигізем бе деген ойым бар. Менің арманым – Эрих Мария Ремарктың «Тени в раю» романы сияқты шығарма жазып кету.

– Жас қаламгерлерге тағы бір тоқталып өтіңізші...

– Жастарда қайта түлеу бар сияқты. Аға буынға ұқсамай, «анау жоқ, мынау неге бұлай, қайтіп болмай қалды?» деп күңкіл­демей, бар өмірді қабылдап, жоқ шындық­ты айтуға жастар кіріскен секілді. Мысалы, 10-сыныпта оқитын Жылқайдар атты оқу­шы бар. Оның 20 бетке жуық әңгімелерін оқып шықтым. Үлкендер сияқты жазады. Жазғаны тола юмор. Мен осы шығарманы «Қазақфильм» киностудиясының басшысы Ермек Аманшаев мырзаның қолына ұстатқалы отырмын. Балалардың көзімен қарағанда дайын шындық. Фильм жасауға болады. Бірақ бағанағы жастар деп атаған­дарым 40-тан асып кетіпті. Ал прозаик үшін 40-ты жас деп есептеуге болады.

– Сіз бір сұхбатыңызда: «Кейбір оқығандарымның оқиғасы 2008, 2007 жылдары өтеді, адамдардың болмысы, табиғаты, сезімі, махаб­баты  60-70 жылдарда жүреді», – деген екенсіз. Демек, қаламгерлер­дің ішінде жазушылықтың қағида­ларын немесе әдебиет теориясы­ның заңдылықтарын сақтамайтын­дар кездеседі ғой... 

– Олар – жаңа өмірге бейімделе алма­ған және бейімделе алмайтындар.  Өйткені әлемдік әдебиеттің бүгінгі барысымен таныс емес. Яғни әлемдік әдебиеттің  бүгінгі бағыты қандай? Қайда кетіп барады?  Тақырып не және оны қалай жазып жатыр? Егер осы сауалдарға зер салған болса, жазу стилін өзгертер еді және олар өмірдің шын­дығына үйде отырып терезе арқылы қарай­тын сияқты. Ішіне араласып жаза алмайтын секілді. Демек, олардың баста­рын­да көркемдік консерватизм біржола орнап қалғандай, соны жеңе алмайды. Ол бүгінгі өмірді жазып отырғанымен, өздерінің кейіпкерлерінің психологиясын, болмысын, сөйлеу мәнерін баяғы үйреніп қалған және оның шырмауынан шыға алмайтын үрдіспен басты тұлға етіп, оқиғаның даму барысында ескі әдіс, ескі суреттеуге бейім­дел­ген кеселден арыла алмай жүр деуге болады.  Бұл өзіне-өзі сын көзбен қарай алмағандықтан... Ал жазушының ең басты сыншысы – өзінің ішкі әлемі.

– Дулат аға, бір сөзіңізден мысал келтірейін. Сіз бірде: «Құнсыз құнды болды, құнды құнсыз болды, кешегі саудагер бизнесмен болды, банкир дегендер әл-Фараби мен Әуезов отырса да төрге шығатын болды. Бұрын рух биік болатын. Жұрттың мақтанышы үйіндегі кітапханасы болатын. Қазір байлықпен мақта­на­тын болды», – деген екенсіз. Әрине, «осылай болды енді» деп қол қусы­рып отыра беру жарамас, жөнге келтірудің қандай жолдары бар?

– Оны жөнге кім келтіре алады? Адам­дардың санасы өзгеріп, өздерін-өздері ға­на жөнге келтіре алады. Біреудің айтқаны­мен өзгергенін еш заманнан көрген жоқ­пын. Мәселен, көшеде келе жатып асфальт­қа түкірмеудің өзіне 50 жыл уақыт керек болып отыр немесе көліктің терезесінен темекінің тұқылын кез келген жерге лақтыр­мау... Бұлар – ең қарапайым мысалдар. Жеке адамның ішкі тәртібіне араласу қиын. Ол – көру, оқу арқылы сананың жетілуімен келетін нәрсе.

– «Мәдениет» журналын аштыңыз. Оны ашудағы мақсат осындай түйткілдерден туды ма?

– Мәдениетті айту және түсіну оңай, бірақ жан дүниеңмен ұғыну қиын. Жұрттар мәдениетті ойлауы мүмкін: «Бүгін Парижге барып, концерт қойып қайту» деп. Сөйтеді де, «Парижге бардық, Нью-Йоркке бардық, ән айттық, бәрі шалқасынан түсті» дейді. Осындай өтірік, жалған ақпаратпен қайтып оралады. Мен оларға  айтамын: «Естеріңізде болсын, Париж, Америкалар басқа, жат елдің  өнеріне шалқасынан түспейді». Көңіл бөлуі мүмкін және мәдениет 1-2 іс-шара­мен бітпейді. Мәдениет – бүкіл халықтың бол­мысы. Ол әдебиет және кино арқылы таны­лу­ға тиіс. Мәдениетті ел өзгенің өнері­не, танымына табына бермей, алдымен өзінің құндылықтарын сыйлайды. Ал ол ұлттық намысқа әкеледі. Ұлттық намысы мықты ел өзінің ұлтын танытады, мәдениетін жоғары көтереді, жұрттың жақсысын ала­ды, жаманын тастайды. Кейде біз талғамсыз қол шапалақтап, бас шұлғи беретінімз бар. Мысалы, Мәскеу метроларында ән айтып, ақша тауып жүргендерді елімізге қыруар ақшамен шақырып, залды қарагөздермен толтырып, қалталарын қампайтып жібере­міз. Осындайларға менің намысым келеді, «ондай әншілердің, музыканттардың бізде көкесі бар еді ғой» деп. Міне, алдымен өзіңді ұқ, өзіңді біл, өзіңді бағала, содан кейін жұрттың жақсысын ал. Сонда ғана мәдениетті боласың деп ойлаймын. Біздің көп адамдарымыз өзінікінен гөрі шетелдің мәдениетін көбірек күйттеп кетті. Шетелдің әншілерінің репертуарын, олардың асыра­ған иттерінің атына дейін жақсы біледі, ал өзіміздің мәдениет қайраткерлерін, клас­сиктерімізді, өнерпаздарымызды танымай­ды, ұмытып бара жатыр. Яғни «Мәдениет» журналы оларға жаңаша түсініктемемен тарихын, кешегісі мен бүгінгісін айту, солар­ды таныту мақсатымен  ашылып отыр.  Құ­дай­ға шүкір, журнал үзбей шығып келеді. Оқушы­ла­рыма ризамын.

– Дулат аға, бізге хабарласқан бір тыңдаушымыз  «Сізді ойлан­ды­ратын, толғандыратын болжамда­ры­ңыз бар ма?» деп сауал қояды.  Осы сауалдың жауабы сұхбатымыз­дың түйіні болсын.

   – Менің жағдайым мен менің жасымда айналамнан қауіп-қатер төніп тұрғандай болып көрінеді. Өйткені біздің орналасқан жеріміз баршамызға түсінікті. Мына жағы­мыз Қытай, солтүстігіміз Ресей, алыстан Америка деген сияқты. Кез келген пайдалы шарттың өзіне мен қауіппен қараймын. Оның ар жағына үңілуге тырысамын. Сұлтанмахмұттың: «Кесені қолыма алып қарай бердім, Ішінде нақақ көзден жас бар ма деп» дегеніндей, «қазаққа тиімдісі не,  елімізге зияны тиіп кетпес пе екен, қазақ жұтылып кетпес пе екен» деп күдікпен қараймын.  Құдай бізге дала берді. Бірақ халқымыздың санының аздығы да осыған әсер етіп отыр. Менде уайым көп, ол тек осы жағынан... Шіркін, қазақтың саны 30 миллионға жетсе, мен армансыз болар едім. Сол күні көз жұмып кете беруге бола­ды-ау деп айтып едім, мақала да жазған­мын. Бұл арманға мен жете алмаспын, бірақ ұрпақ жетеді деп сенемін.




Көрілген: 1386    Пікірлер: 0
Пікір қалдырыңыз

сейсенбі, 13.09.2011, 11:35

Достарыңмен бөліс:

  • СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР:

    Көп ашылған Көп пікір жазылған

    2017
    2008
    2009
    2010
    2011
    2012
    2013
    2014
    2015
    2016
    2017
    наурыз
    қаңтар
    ақпан
    наурыз
    сәуір
    мамыр
    маусым
    шілде
    тамыз
    қыркүйек
    қазан
    қараша
    желтоқсан

    Алаш Айнасы мұрағаты

    Дс Сс Ср Бс Жм Сн Жс
    1 2 3 4 5
    6 7 8 9 10 11 12
    13 14 15 16 17 18 19
    20 21 22 23 24 25 26
    27 28 29 30 31