Әзіл-шын аралас

Анығы – осы

«Алаш айнасы» газеті ел ішінде жиі айтылып, жиі жазылса да, көп адам мән-мағынасын біле бермейтін кейбір сөздерге талдау жасайтын болады. «Анығы – осы» айдары арқылы газетіміздің әр санында мән-мағынасы беймәлім сөздердің түбірі неден шыққаны, халық арасында тез тарап кетуіне не себеп деген сұрақтарға жауап іздемек. Мәселен, қазіргі уақытта қазақ тілінде кірме (парсы және араб тілінен енген) сөздерді айтпағанда, арамызда қазақтың кейбір сөздерінің мағынасын түсіне бермейтін қандастарымыз баршылық. Сондықтан біз бүгінгі санда қазақтың салт-дәстүрі, ұлттық өнерінің бірқатарын тізбектеп шықпақпыз.


ТАСАТТЫҚ – көпшілік жиылып атқаратын діни рәсім. Тасаттықта көп­шілік қауым болып жиналып, құр­бан­дық шалып, сауабын аруақтарға ба­ғыш­­тап, құран оқылып, Алладан жаң­­быр жаууын тілеп, ниет қылады. Тасат­тық­қа жиналған қауым діни рә­сімдерді атқарумен қатар, жиын­ның соңын мереке, сауыққа айнал­дыра­ды.

ТАСБОРАН – (заң жолы, ғұрып). «Тәңірге тіл тигізген адамның сөзін жеті куәгер растаса, онда оған тас лақты­рылып өлтіріледі» (Әз Тәуке ханның «Жеті Жарғы» заңынан). Бір адам ел- жұртына сатқындық жасаса, әйелі еріне опасыздық жасаса, ел-жұрт есті­ме­ген, көрмеген қылмыс жасаса, сондай-ақ айуандықпен жазықсыз адам өлтірген кісі өте ауыр қылмыстары үшін «тас­боран» арқылы өлім жазасына кесілетін болған. Яғни өлімге бұйы­рылу­шының аяқ-қолын байлап, жұрт алдына әкеліп, оған қатысқан барлық адам қолына бір-бір тас алып, қыл­мыскерге тас лақты­рып өлтіреді. Мысалы, Құнанбай Қодар мен Қамқаны өлтіргенде осы «тасборан» заңын қолдаған.

ТӘБӘРІК – елдің ақылгөй, жақсы-жаманды көрген, ұзақ жасаған, қадірлі ата, әже болған кісілердің өзінен кейінгілерге берер жоралғысы. Ол ақша, зат, мал не киім түрінде болуы да мүмкін. Бұл ниетте, әлбетте, жастардың үлкендерге, үлгі боларлық адамдарға еліктеуі де көрініс табады.

ТЕҢСЕРІК –  түркілердің көне дәс­түрі. Бұрын шөп дайындағанда бай­лар жұртты үмеге шақыратын бол­ған. Кейде әр адам өз игілігіндегі жердің шабын­дығын (шөбін) «теңсерікке» береді. Яғни жігіт жалдап, шабылған шөп­тің жартысын сол адам  (шөпті шап­қан адам) алатын болған. Жалданған адам шөпті мезгілінде шауып, шөмеле­леп береді. Жер иесі келісім бойынша тиісті үлесін бөледі немесе соған лайық­тап мал да беретін болған. «Теңсерік» дәс­түріне екі жақ та адал істеп, әділ бө­луге тырысқан.


Құрметті оқырман!

Газетіміздің алдағы бірнеше санында қазақтың әдет-ғұрып ишараларын бөлім-бөлімімен назарларыңызға ұсынатын боламыз.

Жарияланған сөздерге қатысты айтар ой, қосар пікірлеріңіз бен ұсыныстарыңыз болса, хабарласа жүріңіздер!


Байланыс телефоны: 8 /727/ 3 888 062




Көрілген: 1611    Пікірлер: 0

сейсенбі, 13.08.2013, 12:12

Достарыңмен бөліс:

2
  • СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР:
    25 Желтоқсан 2013
    Алматтың әзілдері
    24 Желтоқсан 2013
    Алматтың әзілдері
    21 Желтоқсан 2013
    Алматтың әзілдері
    20 Желтоқсан 2013
    Алматтың әзілдері
    19 Желтоқсан 2013
    Алматтың әзілдері
    14 Желтоқсан 2013
    Алматтың әзілдері
    13 Желтоқсан 2013
    Алматтың әзілдері
    12 Желтоқсан 2013
    Алматтың әзілдері
    11 Желтоқсан 2013
    Алматтың әзілдері
    10 Желтоқсан 2013
    Алматтың әзілдері
    7 Желтоқсан 2013
    Алматтың әзілдері
    6 Желтоқсан 2013
    Алматтың әзілдері
    5 Желтоқсан 2013
    Алматтың әзілдері
    4 Желтоқсан 2013
    Алматтың әзілдері
    30 Қараша 2013
    Алматтың әзілдері
    29 Қараша 2013
    Алматтың әзілдері
    28 Қараша 2013
    Алматтың әзілдері
    27 Қараша 2013
    Алматтың әзілдері
    26 Қараша 2013
    Алматтың әзілдері
    22 Қараша 2013
    Алматтың әзілдері
    21 Қараша 2013
    Алматтың әзілдері
    20 Қараша 2013
    Алматтың әзілдері
    19 Қараша 2013
    Алматтың әзілдері
    16 Қараша 2013
    Алматтың әзілдері
    15 Қараша 2013
    Алматтың әзілдері
    14 Қараша 2013
    Алматтың әзілдері
    13 Қараша 2013
    Алматтың әзілдері
    12 Қараша 2013
    Алматтың әзілдері
    8 Қараша 2013
    Алматтың әзілдері
    7 Қараша 2013
    Алматтың әзілдері
    6 Қараша 2013
    Алматтың әзілдері
    5 Қараша 2013
    Алматтың әзілдері
    2 Қараша 2013
    Алматтың әзілдері
    1 Қараша 2013
    Алматтың әзілдері
    31 Қазан 2013
    Алматтың әзілдері
    30 Қазан 2013
    Алматтың әзілдері
    29 Қазан 2013
    Алматтың әзілдері
    25 Қазан 2013
    Алматтың әзілдері
    24 Қазан 2013
    Алматтың әзілдері
    23 Қазан 2013
    Алматтың әзілдері
    22 Қазан 2013
    Алматтың әзілдері
    19 Қазан 2013
    Алматтың әзілдері
    18 Қазан 2013
    Алматтың әзілдері
    17 Қазан 2013
    Алматтың әзілдері
    12 Қазан 2013
    Алматтың әзілдері
    11 Қазан 2013
    Алматтың әзілдері
    10 Қазан 2013
    Алматтың әзілдері
    9 Қазан 2013
    Алматтың әзілдері
    8 Қазан 2013
    Алматтың әзілдері
    5 Қазан 2013
    Алматтың әзілдері
    4 Қазан 2013
    Алматтың әзілдері
    3 Қазан 2013
    Алматтың әзілдері
    2 Қазан 2013
    Алматтың әзілдері
    1 Қазан 2013
    Алматтың әзілдері
    28 Қыркүйек 2013
    Алматтың әзілдері
    27 Қыркүйек 2013
    Алматтың әзілдері
    26 Қыркүйек 2013
    Алматтың әзілдері
    25 Қыркүйек 2013
    Алматтың әзілдері
    24 Қыркүйек 2013
    Алматтың әзілдері
    21 Қыркүйек 2013
    Алматтың әзілдері
    20 Қыркүйек 2013
    Алматтың әзілдері
    19 Қыркүйек 2013
    Алматтың әзілдері
    18 Қыркүйек 2013
    Алматтың әзілдері
    17 Қыркүйек 2013
    Алматтың әзілдері
    14 Қыркүйек 2013
    Алматтың әзілдері
    12 Қыркүйек 2013
    Алматтың әзілдері
    11 Қыркүйек 2013
    Алматтың әзілдері
    10 Қыркүйек 2013
    Алматтың әзілдері
    7 Қыркүйек 2013
    Алматтың әзілдері
    6 Қыркүйек 2013
    Алматтың әзілдері
    5 Қыркүйек 2013
    Алматтың әзілдері
    4 Қыркүйек 2013
    Алматтың әзілдері
    3 Қыркүйек 2013
    Алматтың әзілдері
    30 Тамыз 2013
    Алматтың әзілдері
    29 Тамыз 2013
    Алматтың әзілдері
    28 Тамыз 2013
    Алматтың әзілдері
    27 Тамыз 2013
    Алматтың әзілдері
    23 Тамыз 2013
    Алматтың әзілдері
    22 Тамыз 2013
    Алматтың әзілдері
    21 Тамыз 2013
    Алматтың әзілдері
    20 Тамыз 2013
    Алматтың әзілдері
    17 Тамыз 2013
    Алматтың әзілдері
    16 Тамыз 2013
    Алматтың әзілдері
    15 Тамыз 2013
    Алматтың әзілдері
    14 Тамыз 2013
    Алматтың әзілдері
    13 Тамыз 2013
    Анығы – осы
    13 Тамыз 2013
    Алматтың әзілдері
    9 Тамыз 2013
    Алматтың әзілдері
    8 Тамыз 2013
    Алматтың әзілдері
    7 Тамыз 2013
    Алматтың әзілдері
    6 Тамыз 2013
    Алматтың әзілдері
    3 Тамыз 2013
    Алматтың әзілдері
    2 Тамыз 2013
    Анығы – осы
    2 Тамыз 2013
    Алматтың әзілдері
    1 Тамыз 2013
    Алматтың әзілдері
    31 Шілде 2013
    Алматтың әзілдері
    30 Шілде 2013
    Алматтың әзілдері
    26 Шілде 2013
    Алматтың әзілдері
    25 Шілде 2013
    Алматтың әзілдері
    24 Шілде 2013
    Алматтың әзілдері

    Көп ашылған Көп пікір жазылған
    2019
    2008
    2009
    2010
    2011
    2012
    2013
    2014
    2015
    2016
    2017
    2018
    2019
    желтоқсан
    қаңтар
    ақпан
    наурыз
    сәуір
    мамыр
    маусым
    шілде
    тамыз
    қыркүйек
    қазан
    қараша
    желтоқсан

    Алаш Айнасы мұрағаты

    Дс Сс Ср Бс Жм Сн Жс
    1
    2 3 4 5 6 7 8
    9 10 11 12 13 14 15
    16 17 18 19 20 21 22
    23 24 25 26 27 28 29
    30 31