Өркениет

«Асланның сабақтары» – тіршілік жайлы тың толғаныс

  • «Асланның сабақтары» – тіршілік жайлы тың толғаныс

    «Асланның сабақтары» – тіршілік жайлы тың толғаныс

Еліміздің кинотеатрла­ры­нан жас кинорежиссер Эмир Бай­­­ға­зиннің «Асланның са­­­­бақ­тары» («Уроки гармо­нии») картинасы көр­­­сеті­ле бастады. Берлиннің 63-ші ха­­лық­аралық ки­но­фес­ти­ва­лінің жүлдегері, бас­қа да он­­да­ған фес­ти­валь­дің сый­лы­ғын алған отандық фильм – ре­жиссердің ал­ғаш­қы то­лықметражды туын­дысы. Өз ортасының оз­быр­лы­ғын адал­дық қа­ғидаларымен шеш­­пек бол­ған жасөспірімнің пси­­­хологиясы жайлы картина әлем­­дік киноға көркемдік-фи­­­лософиялық жағынан тың із­­­деністер әкелген. Батыс ки­­­носыншылары осындай ба­­ға беріп отыр.

13 жастағы Аслан – ананкаст, белгілі бір ойларынан айналшықтап шыға алмай­тын психологиялық ауытқуға ұшыраған. Әже­сінің қолында тұйық өскен бала за­ман­дастары сияқты бейқам ержетер ме еді, бірақ мектеп қабырғасынан баста­ла­тын қылмыс әлемі, күштілердің әлсіз­дер­ге қысымы оның өмірінің сұрқын кетір­ген­дей болады, бала қарама-қайшылықтар арасынан өзінше жол табуға тырысады. Асланның бұдан арғы әрекеті – ре­жис­сер­лік тың шешім. Психологиялық драма ой­ландыратын детальдардан, әдемі кө­рі­ніс­тер­ден, ерекше бояулардан тұрады. Ре­жиссердің айтуынша, операторлық жұ­мыс­қа, әуендерге көп мән берілген. Кө­ріністер автордың ойымен символдық түр­де үйлеседі. Мысалы, мектептегі са­бақтар адам мен қоршаған ортаның қа­рама-қайшылығын меңзейді. Айталық, Ас­лан әдебиет пәнінде махаббат, лирика, гу­манизм жайлы білсе, биология са­ба­ғында Дарвиннің табиғи іріктелу тео­рия­сы­мен танысады, алғашқы әскери дай­ын­дық пәнінде ұрыс қаруының қуаты, адамға әсе­рі жайлы естиді. Кейіпкердің дүние­та­ны­мында осылайша мейірім мен зұ­лым­дық, шын мен өтірік сияқты ұғымдар теке­ті­реске түседі. Үлкен экранға дейін даңққа бө­леніп үлгерген фильмде бірде-бір кә­сіби актер ойнамайды. Басты рөлдегі Ти­мур Айдарбеков – Алматыдағы №2 ба­лалар үйінің тәрбиеленушісі. Түсіру тобы оны кастингтің алғашқы күні-ақ іздеп тап­қан. Баланың мінез-құлқы өз кейіп­ке­рі­ні­кіне аса ұқсас. Көпшілік алдында сөйлеуге қы­сылады, бірақ оңашада сөзуар. «Рөлге ену, сөзсіз эпизодтарды эмоциямен, іс-әре­­кет­пен түсіндіру кішкене қиындау бол­ды. Төбелес, ұру-соғу көріністерін ими­та­ция түрінде ойнадық. Бірақ ол үшін жақ­­сылап жаттықтық, кейде им­про­ви­за­ция жасадық. Қазір 9-сыныпта оқимын. Панк субмәдениетінің өкілімін. Кино сәт­ті шықты деп ойлаймын, енді басқа ки­но­ларға шақырса түсемін», – дейді Ти­мур. Картинада Асланның досы – Мир­са­йын рөлінде өте шебер ойнаған тағы бір оқу­шы – Мұхтар Андасов. «Кастинг туралы ес­тіген бойда бірден барып, сыннан өттім. Тұңғ­ыш рет киноға түсіп отырмын. Ы.Ал­тын­сарин атындағы №159 мектеп-гим­на­зия­ның 10-сынып оқушысымын. Түсірілім ке­зінде еш қиындық болған жоқ, Эмир Бай­ғазинмен тікелей жұмыс істегендіктен, қи­налмадым. Дайын мәтінді жаттап алып сөй­легеннен гөрі сөзімізді импро­ви­за­ция­мен айттық, күнделікті өмірдегідей сөй­лес­тік. Киноға түскен балалармен жақын дос бо­лып кеттім», – дейді М.Андасов. Онда­ған халықаралық кинофестивальде түрлі дең­гейде жүлде алған қазақстандық фильм­ге әлем киносыншылары мен жур­на­листердің аса жоғары баға бергені бел­гілі. Бір ғана Бер­лин ки­но­фес­ти­валіне ке­лген 4000-ға жуық ақпарат құралының өкілі «Асланның са­бақ­тары» жайлы та­маша ре­цен­зияларды жа­рия­лады. Аме­ри­ка­лық The Hol­lywood Re­por­ter журналы «Көр­­кем­дік-поэ­ти­калық талапқа ба­ғынған ерекше әсе­рлі туынды, на­ғыз шебердің мін­сіз қо­лынан шық­қан» деп жаз­са, «Көк шал­ғын жа­мылған даланың кенеттен аппақ қар­­ға оран­ғанын бейнелейтін алғашқы кадрынан бас­тап, Байғазин осы әсерлі кө­ріністі, оның ре­ңі мен субъективті шы­найылығын фильм­нің соңына дейін шебер көрсете ал­ды», – деп хабарлады Village Voice газеті. Va­riety апталығы «Режиссер-сценарист-мон­тажер Эмир Байғазин қазақ даласының бір түкпіріндегі кек пен жә­бір­леу тақы­ры­бын мінсіз зерттеп, оны ке­ме­ліне келтіре көр­сете білді. Жас әуесқой актерлердің ин­тен­сивті ойынына қол жеткізіп, сұрқай ком­по­зицияларға өзінің көркемсуретке толы кө­зімен қарай отырып, Байғазин қылмыс пен жаза ұғымдарына қатысты аса тол­қы­тар­лық толғамдар туғыз­ған», – деп баға бер­ді.

Эмир БАЙҒАЗИН, кинорежиссер:

– Кино оқиғасы өмірде бар үлкен жү­йе және Адам атты ұлы тіршілік ие­сі­нің сол жүйедегі орны жайлы. Бұл хи­кая белгілі бір елдегі жағдай емес, ондай жағдай әлемнің басқа да елде­рін­де, айталық Бразилияның нашар ау­дан­дарында немесе орыстың түкпір­дегі бір деревнясында болуы мүмкін. Біз сондай әмбебап оқиға жайлы тү­сір­дік. Балалар арасындағы зорлық-зом­бы­лық мәселесі әлем бойынша өте өзек­ті болып тұр. «Асланның са­бақ­та­ры» – тіршілік үшін күрес туралы фильм. Автор ретінде маған адам­дар­дың бір-бірімен күресінен гөрі адам­ның өз ішіндегі күресі маңыздырақ бол­ды. Кинода мектеп философиялық-әлеу­меттік сипатқа ие. Оны сондай сим­волдық мәнде қабылдаған дұрыс. Мен мол табысты күткен жоқпын, ре­жис­серлерді әдетте не тамаша табыс, не құлдырау күтуі мүмкін. Өзімнің шы­ғар­машылық міндеттерімді дұрыс орын­дай алдым ба, жоқ па – маған сол маңызды.


Гүлнәр ӘБІКЕЕВА, киносыншы, кинотанушы:

– Фильм түсірушілерін жетістігімен құт­тықтаймын. Бірақ маңыздысы кар­ти­наның халықаралық кинофес­ти­валь­дер­дің жүлдесін алғаны емес, ең бас­ты­сы – Тәуелсіздік тарихындағы ки­не­ма­тографтың жаңа буынының тең­десі жоқ туындыны өмірге әкелгені. Бұл – өзін әлемдік деңгейде таныстыра білген еңбек.


Ермек АМАНШАЕВ, Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ президенті:

– Бұл – 30-ға жуық кинофестиваль­дің жүлдесін алған фильм. Қазақстан еш­қашан «А» сыныбындағы фильм­дер­дің конкурстық бағдарламасына қа­тыспаған болатын. Бұл фильм кон­курсқа еніп қана қойған жоқ, қазақ ки­носында тұңғыш рет «Күміс аюды» же­ңіп алды. Соңғы жылдары қазақ ки­­­н­е­матографында жас буын пайда болды, олар әртүрлі жанрда жұмыс іс­теп, түрлі тақырыпты игеріп жатыр, со­ның ішінде ерекше тұратыны – Эмир Бай­ғазин. Эмирді біз алғашқы туын­ды­сынан бері білеміз. Өнер ака­демиясын бі­тірерде оның дипломдық жұмысы бол­ған қысқаметражды еңбекке де ат­са­лыстық. Тұңғыш толықметражды жұ­мы­сының Берлин кинофестивалінің жүл­­­десін алуы – қазақ киносы үшін елеу­­­лі оқиға. Қазақ киносында қа­лып­тас­қан осы жас буын: Эмир Байғазин, Әділхан Ержанов, Серік Әбішев, Талғат Бек­­тұрсынов, Фархат Шәріпов, Ахат Ыбы­­раев, Жасұлан Пошанов сияқты 30-ға тола қоймаған режиссерлер қа­зақ кинематографының алдағы даму ере­желерін қалыптастырады деп ой­лай­мын. Бұл жас буын үлкен бір лек бо­лып көтеріліп келе жатыр, ре­жис­сер­лер ғана емес, операторлар, про­дю­сер­­лер, суретшілер мен композиторлар да бар.




Көрілген: 730    Пікірлер: 0

жұма, 06.12.2013, 13:08

Достарыңмен бөліс:

  • СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР:

    Көп ашылған Көп пікір жазылған
    2019
    2008
    2009
    2010
    2011
    2012
    2013
    2014
    2015
    2016
    2017
    2018
    2019
    шілде
    қаңтар
    ақпан
    наурыз
    сәуір
    мамыр
    маусым
    шілде
    тамыз
    қыркүйек
    қазан
    қараша
    желтоқсан

    Алаш Айнасы мұрағаты

    Дс Сс Ср Бс Жм Сн Жс
    1 2 3 4 5 6 7
    8 9 10 11 12 13 14
    15 16 17 18 19 20 21
    22 23 24 25 26 27 28
    29 30 31