Саяси сахна

Газ келеді... Газ қымбаттайды...

  • Газ келеді... Газ қымбаттайды...

    Газ келеді... Газ қымбаттайды...

Осыдан бес жылдан астам бұ­рын Қазақстан мен Қытай ара­сында газ құбырын салу мен пайдалану туралы ын­ты­мақтастық жөнінде ке­лісім жасалған еді. Кейіннен осы келісімге өзгеріс енгізілген болатын. Ондағы мақсат Қы­тайға ағылатын газ кө­ле­мін 25 млрд текше метрге арттыру болып табылады. Мұ­ның 20 млрд текше метрі тү­рік­мен мен өзбек газы бол­са, күнгейге кетіп жатқан құбырдың арқасында Қа­зақстанның газдан та­рыққан оңтүстік өңірі де 5 млрд текше метрге дейін газға қарық болады. Кеше Сенат Қа­зақстан-Қытай газ құ­бы­ры­на қатысты осы ке­лісімді қа­былдады.
Мұнай және газ министрі Сауат Мың­баев жобаның жүзеге асыру құнын 5,4 млрд долларға шағып есептепті. Ал мар­шрут­қа келсек, түрікмен мен өзбек асып ке­летін газ құбыры оңтүстік өңірді шарлай келе, Жамбыл, Алматы облыстары арқылы Қы­тай шекарасына бағыт алады. Бұл газ құ­бырын салу үшін Қытайдың Даму банкі 4,7 млрд доллар қарызды беріп те үл­ге­ріпті. «2014 жылдың 1 шілдесіне дейін газ құбырының желілік бөлігін пайдалануға тап­сыруды жоспарлаймыз. Сөйтіп, сегіз ком­прес­сорлық стансыны пайдалануға бер­сек, газ құбырының құрылысын толық аяқ­тау 2016 жылдың желтоқсанына қарай барады», – дейді Сауат Мұхамбетқазыұлы. Ми­нистрдің мәліметінше, газды тасы­мал­дау көлеміне байланысты Қазақстанның қа­зынасына түсім де арта бастайды. Мә­се­лен, қазіргі таңда газ құбырының екі же­лі­сі­нен шамамен Қытайға қарай жылына 54 млрд текше метр газ тасымалданып, төрт жыл­дың ішінде ел бюджеті 1 млрд дол­лар­мен толыққан. Ендеше, бюджеттің бүйірі бұ­рынғыдан да томпаяды деген дәме бар. Дегенмен бюджет бір мәселе болғанда, газ құбырының әлеуметтік маңызы да одан кем емес. Жоғарыда айтқандай, Қытайға тартылған құбырмен ілескен 5 млрд текше метр газ Қазақстанның ішкі пайдалануы үшін бе­ріледі, оның ішінде оңтүстік өңір жұрт­шы­­лығының кәдесіне жарайды. Байқауы­мыз­ша, Бейнеу-Бозой-Самсо­нов­ка газ құбыры да осы бағытқа қосылатын тә­різді.
Сөйтіп, өзбекке күні қараған оңтүстік жұртына газ келеді. Бұл жақсы, бірақ.. Газ құ­бырының «бірағы» Қызылорда жұрт­шы­лығына қатысты болып тұр. «Қызылорда қаласында 250 мың халық бар. Бір кездері шетелдік мұнай ком­па­ния­ла­рымен ке­лісіліп, қала толығымен ілеспе газ­бен қам­та­масыз етілген еді. Қа­зақ­стандағы ең ар­зан газ Қызылордада. 1000 текше метрі 5 мың теңге ғана. Ал біздің естуімізше, Бей­неу-Бозой-Самсоновка құбырына әлгі ілес­пе газ да қосылып кететін тәрізді. Сөй­тіп, құбырға ілеспе газ да қосылып, соның нә­тижесінде Қызылорда қаласына бе­рі­летін баға күрт шарықтап шыға келетін болып отыр. Бұл қалай?» – дейді сенатор Мұ­рат Бақтиярұлы. Депутаттың түсін­ді­руінше, бір кездері бостан-босқа ауаға жанып жат­қан ілеспе газ тегін негізбен жеткізіліп, ең төменгі бағамен халыққа таралып кел­се, енді баға шарықтайды. Бұл Қызылорда хал­қын да алаңдатпай қоймаған. Бұл сауал Сауат Мыңбаевқа да таныс болып шықты. Облысқа барғанда жұрт дәл осы мәселені көлденең тартқанға ұқсайды. «Арзандау ілеспе газбен Бейнеу-Бозой құбырындағы газ араласады, сосын баға да араласып, ор­таңғы баға ұсталады. Арзан газды алып отырған мекемеге де, Қызылорда ЖЭС-іне де, ақыр аяғы қалың халық та бірден қым­батқа ұрынбас үшін ол баға ортаңғы мөл­шер­де бекітіліп, оның өзі үш-төрт жыл тұ­ратын шығар. Басқа жолымыз да жоқ. Өйт­кені Бейнеу-Бозой құбырымен келетін газға ешқандай субсидия жоқ», – дейді Сауат Мыңбаев. Мұнай мен газ министрінің ортаңқол баға белгілеуі бірқатар де­пу­тат­тарға жақпады. Мәселен, Қожахмет Бай­маханов әлгі тегін ауаға жағылып жатқан ілес­пе газды Қызылордаға жеткізу ба­ры­сында да үлкен дау болғанын, бұған, ең ал­дымен, мұнайшылардың өзі қарсы тұр­ғанын алға тартады. Мұндай қарсылыққа қа­рамастан, жергілікті билік есепсіз газды 250 мың халықтың игілігіне тартып беріпті.
Қожахмет БАЙМАХАНОВ, ҚР Парламенті Сенатының депутаты:

– Газ бағасы еселеп өссе, халықтың қал­­­тасы мұны көтермейді, бір кездері кө­гіл­­дір отынға қолы жетіп қуанған жұрт қай­та құлдырайды, сексеуіл жағуға кө­шеді. Бас­қа жол жоқ дегенді қою керек. Нег­е ор­та­ша бағаны ұстап тұруды үш-төрт жыл емес, 10-15 жыл қылмасқа? Тегін газ­ды та­­рылтатындай бізге не көрінді? Қостанай­ді­кі тү­сінікті – ол Ресей газын жағады. Оң­түс­­­тік өз­бек газына тәуелді. Ал біз Қы­зыл­ор­­дада тіпті жердің астынан шығып жат­­қан тегін ілеспе газдың қазір электр энер­­гия­сының бағасына да әсер ететінін кө­ріп отыр­мыз. Қарақұмдағы шөл ара­сы­нан тар­ты­лып, Қы­зылордаға келіп жатқан құ­­быр­ды Қы­тай­ға қосып не ақымыз бар? Бұл ілеспе газ бір күні таусылар, сол кезде неге қоспасқа? Ха­лықты қынжылтып біттік қой. Бұл – бір мә­селе. Екіншісі, өткенде ми­нистр Мың­баев Кеден одағы аясында газ­дың да, бен­зин­нің де бағасы бірыңғай болуы керек деп кетті. Менің түсінбейтінім, айдаладағы Хан­­ты-Мансийскідегі газ бағасының Қы­зыл­­ордадағы ілесіп шығып жатқан газ ба­ғасына не шатағы бар?
Жетімін баспанамен жебемеген әкім жауапты болады
Ресми дерекке сүйенсек, 2006 жылдан бері елімізде 384 мыңнан астам пәтер пай­далануға берілген екен. Алайда осы­ның ішінде жетім балаларға тиген баспана са­ны 849 ғана. Нақтылап шақсақ, осы уа­қыт­қа де­йін пайдалануға берілген барлық пә­­тер­дің 0,2 пайызы ғана жетімдердің бас­­па­на­лық мұқтаждығына арналыпты. Осын­­дай олқылықтың орнын толтыруға ба­­ғытталған заң жобасын кеше Сенат бі­рін­ші оқылымда мақұлдады. Аталған құ­жат­­тың мақсаты жетім және ата-аналардың қа­­рауынсыз қал­ған балалардың бас­па­на­мен қамтылу мә­се­лелерін шешу, олардың әлеу­меттік-эко­номикалық жағдайын жақ­сарту, сон­дай-ақ осы санаттағыларды әлеу­меттік жа­ғынан бейімдеу болып та­бы­ла­ды. Атап айт­қанда, жергілікті ат­қа­рушы органдарға осы санаттағы балаларды бас­панамен қам­тамасыз ету міндетін жүзеге асыру бо­йынша заңнамалық дең­гей­дегі жа­уап­кер­шілік жүктеледі. Тоқтала кететін жайт, жо­ба­ны әзірлеуші Білім және ғылым ми­­нистр­лігі жетім балалар мен ата-ана­сының қамқорлығынсыз қалған ба­ла­лар­ды баспанамен қамтамасыз ету ба­ғы­тында елі­міздің қолданыстағы заң­­намасына мо­ни­торинг жүргізген. Нә­тижесінде қолда­ныс­тағы заңнаманың же­ке­леген нор­ма­ла­рында бірқатар кем­ші­ліктер орын алып, со­ның салдарынан же­тім балалардың тұр­ғын үйге құ­қық­та­рының бұзылуына жол бе­рілетіндігі ай­қын­далған. Мәселен, ҚР «Бі­­лім беру туралы» Заң­ының 6-бабында көр­сетілгендей, жер­гі­лікті атқарушы орган­дар­ға белгіленген тәртіппен жетім ба­лалар мен ата-ана қам­қор­лығынсыз қал­ған ба­ла­ларды тұрғын үймен қам­та­масыз ету мін­деті жүктелген. Алайда қазіргі уа­қытта осы санатқа жа­татын 34 мыңнан ас­там ба­ла­ның 27 мыңға жуығы, яғни 80 па­йызға жуы­ғы баспанаға мұқтаж. Со­ны­мен қатар соңғы жеті жылда балалар үй­ле­рінің 14 мың бітірушісінің 849-ы ғана, яғ­ни 6 па­йы­зы ғана бас­па­на­мен қам­тыл­ған. Сөйтіп, жергілікті би­лік­ке ешқандай жа­уапкершілік қа­рал­ма­ған­дық­тан, әкім­қа­ралар жетім­дер­ді бас­­панамен қамтуға ат­үс­ті қарап ке­тіп­ті. Ен­дігәрі бұған жол бе­ріл­мейді, жер­гілікті ат­қарушы ор­ган­дардағы же­тім ба­ла­ларды баспанамен қам­тамасыз ету мә­се­ле­лері бойынша жа­уап­ты тұл­ға­лар­дың жауап­кер­шілігі кү­ше­йе­ді. Бұдан бөлек, же­тім және ата-ана­сы­ның қам­қор­лы­ғын­сыз қалған ба­лалардың пәтер кезегіне ба­сым құқық бе­ру көзделеді. Олардың бас­па­на мұқ­та­жын шешу үшін осы санатты мем­лекеттік тұрғын үйге жеке есеп­­ке алу ту­ралы норма қамтылады. Со­ны­мен қатар ал­ғаш рет же­тім балаларды, ата-анала­ры­ның қам­қор­лығынсыз қалған балаларды тұрғын үй ке­зегіне қою міндеті олардың заңды өкіл­деріне заңнамалық деңгейде жүктелетін болады. Яғни ендігәрі ба­лалар үйлерінің бас­шылары, қам­қор­шы­лыққа ал­ғандар мен қорғаншылар, па­тронат тәр­бие­шілері жетім балалардың бас­пана кезе­гіне уақы­тын­да тұруын қам­тамасыз ететін болады. Олардың бұл әре­ке­тіне қа­тысты жауапкершілік те артады.




Көрілген: 854    Пікірлер: 0

жұма, 14.06.2013, 12:51

Достарыңмен бөліс:

  • СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР:
    29 Желтоқсан 2020
    Әблязов 15 жылға сотталды

    Көп ашылған Көп пікір жазылған
    2021
    2008
    2009
    2010
    2011
    2012
    2013
    2014
    2015
    2016
    2017
    2018
    2019
    2020
    2021
    қаңтар
    қаңтар
    ақпан
    наурыз
    сәуір
    мамыр
    маусым
    шілде
    тамыз
    қыркүйек
    қазан
    қараша
    желтоқсан

    Алаш Айнасы мұрағаты

    Дс Сс Ср Бс Жм Сн Жс
    1 2 3
    4 5 6 7 8 9 10
    11 12 13 14 15 16 17
    18 19 20 21 22 23 24
    25 26 27 28 29 30 31