Тағылым

Ынтымақ пен бітімгершілік келісімінің құны қанша тұрады?

Қазір сырттан зайырлы да қамқор, бейбіт те ымыралы ел болып көріну сәнді болғанымен, оған қол жеткізудің өзі қып-қызыл ақша екенін қазақстандық­тар­дың бірі білсе, бірі біле бермейтін болар. Егемендік алғалы бері Қазақстан әртүрлі бірлестіктер мен халықара­лық ұйымдардың интегра­ция­лық жобаларына белсенді атсалысып келеді.
Бұл бағытқа Қазақстанның жылына ша­­ма­мен 15-20 миллион доллар шығын шы­­ғаруына тура келуде. Бұл ақшаның көбі­ әр халықаралық ұйымға мүше бол­ға­нымыз үшін еліміздің төлейтін жарнасы болып табылады. Ал жарна кез келген ұйым­да мемлекеттің мәртебесіне, эконо­ми­калық қуатына және әскери потенциа­лы­на қарай есептеледі. Сонымен...
Біріккен ұлттар ұйы­мы. 2010-2011 жыл­дар­да­ғы БҰҰ-ның бюджеті 5,2 мил­­лиард долларды құра­мақ­шы. Ұйым шы­ғы­нының басым бөлігін Құрама Штаттар тө­лейді: шамамен жалпы бюджеттің 22 пайызын. Дегенмен соңғы кездері АҚШ БҰҰ жарнасы төлемін кешеуілдетуді әдетке айналдырып барады. Жапония жарнасы БҰҰ бюджетінің 20 пайызын құрайды. Ал аталған ұйымның қалған төрт тұрақты мүшесі – Ұлыбритания, Франция, Ресей және Қытай жарнасы ұйым­ның жалпы шы­ғынының 15 пайызын қам­тиды. ТМД елде­рінің ішінде ең көп жар­на төлейтін Ре­сей болып табылады. 2008 жылы олардың тө­лем жарнасын 120 мил­лион долларға дейін көтеру мәселесі алға тартылған бо­латын. Ал оның жанында басқа посткеңестік мемлекеттердікі шама­лы деуге тұрарлық. Қазақстан мен Украина­ның белгіленген коэффициенті соңғы кезде­рі біршама өсті: Қазақстандікі – 0,025-тен 0,029 пайызға, ал Украинанікі – 0,039-дан 0,045 пайызға. ТМД елдері ішінде БҰҰ-ға мүшелігі үшін ең аз шығындалатын мемлекеттер – Молдова, Қырғыз Респуб­ли­касы және Тәжікстан (0,001 пайыз). Сондағы Қазақстанның БҰҰ-ға беретін жыл сайынғы сомасы 1 мил­лион долларға жуықтап қалады. Негізі, БҰҰ жарнасы мем­лекеттің жалпы ішкі өні­мі, сыртқы қа­рызы және халқының табы­сы­на қарай есеп­теледі. Ал жарна төлемін екі жылдан ке­шіктірген мемлекет БҰҰ Бас ассамблеясы жиы­нында дауыс беру құқығынан айы­ры­лады.
Еуропадағы ынты­мақ­тас­­тық және қа­уіп­сіздік ұйы­мы. ЕЫҚҰ жалпы бюд­жеті 2009 жылы ша­ма­мен 160 миллион еуро бол­ды. Ол аталған ұйымға мүше елдердің жар­­насы төлемінен құралады. Қазақстан жыл сайын бертінге дейін ЕЫҚҰ-ға 360 мың доллар төлеп келген, ал былтыр тө­ра­ға­­лық ету мәр­тебесіне ие болуына бай­ла­ныс­ты елі­міз­дің бұл шығыны миллиард­тар­­ды құра­ғаны белгілі.

Ислам конференциясы ұйымы. Біз бұл ұйымға 1995 жылдан бері мүшеміз. Атал­ған ұйымның бюджеті шам­а­мен 1 103 000 долларды құ­рай­ды. Ал мүшелік жарна ИКҰ жалпы бюд­жетінің кем дегенде 0,5 па­йызын құ­рауы тиіс. Мәселен, Әзір­бай­жан мен Түр­кі­менстан­ның бұл ұйымға төлей­тін жар­насы – 53 140 доллар. Біздікі де осы мем­ле­кеттер­дікімен шамалас.
Халықаралық валюта қоры. Аталған қар­жылық қорға мүше мем­лекет жарнаға пара-пар кво­та­ға ие болады. Ал квота мем­­лекеттің экономикасынан сипат береді әрі Халықаралық валюта қорымен қарым-қатынасындағы ықпалын айқындайды. Алғаш мүше бол­ған кезде Қазақстан кво­т­а­сы 247,5 мил­лион CDR (CDR=1,48 доллар) болып бел­гі­ленген. Негізі, квота ХВҚ-дағы мем­ле­кеттің қанша дауыс беруге құқылы екенін анық­тайды. Мысалы, 100 000 CDR = бір да­уыс. Оған 250 базалық дауысты қосы­ңыз.1998 жылы Қазақстанға квотасын 365,7 миллион CDR-ға көтеру ұсы­нылған бо­латын. Әртүрлі қаржылан­ды­ру бағдар­ла­масы арқылы Қазақстан ХВҚ-ның 1 миллионнан аса CDR-ін игер­ген. Дәл бүгіндері Қазақстанның бұл қор­мен арада ешқандай қарызы жоқ. Сол се­беп­ті Қазақстан ТМД және Шығыс Еуро­па­да ХВҚ-дағы қарызын шұғыл арада төлеп тас­таған бірден- бір мемлекет болып сана­лады.
Шанхай ынтымақтас­тық ұйымы. Қа­зақ­стан жар­насы – шамамен 4 миллион, Ре­­сей­дікі – 8-9 миллион дол­лар. Альянсқа қар­жылық жағынан атсалысуды пайыздық көр­сеткішпен есептейтін болсақ, ол бы­лайша сипатталады: Қытай мен Ресей – 24 пайыздан, Қазақстан – 21 пайыз, Өзб­ек­стан – 15 пайыз, Қырғыз Республикасы – 10 пайыз және Тәжікстан – 6 пайыз.
Өзара ұжымдасқан қа­уіпсіздік шарты ұйымы. ҰҚШҰ бюджетінің 50 пайы­зын Ресейдің жарнасы құрай­ды. Аталған ұйымға мүше бес мем­лекет бұл төлемді 10 пайыздан өзара бө­ліскен. Бұл аймақтық әскери альянсқа кіретін Белоруссия мен Қырғыз Рес­пуб­ликасы жарна төлемі бо­йынша жауап­сыз­дыққа көп жол береді.
Атом энергетикасы бо­йынша халық­ара­лық агент­­тік. МАГАТЭ-нің қаржы ре­сурс­тары екі категорияға бөліп қарас­ты­рылады: міндетті бюджет және ерікті жарна. 2008-2009 жылдардағы агенттіктің жалпы қаржы ресурсы – 450 миллион евро. Оның 150 мил­лион евросы ұйымға мүше мемлекет­тердің ерікті жарнасынан құ­ралған. Бюд­жеттің 25 пайызын АҚШ тө­лейді. Ал 2001 жылы МАГАТЭ-дегі Қазақ­стан­ның мүшелік жарнасы 10 есеге қыс­қартылған. Ал бұған дейін Астана агенттікке жыл сайын 750 мың доллар төлейтін бол­ған.
Еуразиялық экономи­ка­лық қауым­дас­тық. Бюд­­жеті – 5 миллион дол­лар. Жылына ЕурАзЭҚ-қа Қазақстан мен Бе­лоруссия – 800 мың дол­лар, Тәжікстан мен Қырғыз Республикасы – 380 мың доллар, ал Ресей 1 миллиард доллар төлем жасайды.
Дүниежүзілік сауда ұйымы. Әлемдік саудадағы үлесіне қарай мемлекеттер­дің ұйымдағы жарнасы анық­талады. ДСҰ-ның жыл сайынғы бюджеті шамамен 100 миллион доллар болады. ДСҰ бюджетінің басты төлем жасаушылары Еуропалық одақ, АҚШ, Жапония, Канада және өзге ин­дустриялы мемлекеттер болып табы­лады. Қазақстанның алдында әлемдік эко­но­микада үлкен рөл атқаратын атал­ған ұйымға мүшелікке өту міндеті тұр. Мұндағы ең аз деген жарна шкаласы – 0,03 пайыз. Егер біз ДСҰ-ға мүше бол­сақ, онда жылына шамамен 45 мың дол­­лар төлеп тұруымыз керек болады.




Көрілген: 2737    Пікірлер: 0

сенбі, 07.05.2011, 12:33

Достарыңмен бөліс:





  • СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР:
    18 Мамыр 2012
    Сүлеймен бидің асы
    14 Қыркүйек 2011
    «Әудемжердің» әуресі

    Көп ашылған Көп пікір жазылған
    2021
    2008
    2009
    2010
    2011
    2012
    2013
    2014
    2015
    2016
    2017
    2018
    2019
    2020
    2021
    желтоқсан
    қаңтар
    ақпан
    наурыз
    сәуір
    мамыр
    маусым
    шілде
    тамыз
    қыркүйек
    қазан
    қараша
    желтоқсан

    Алаш Айнасы мұрағаты

    Дс Сс Ср Бс Жм Сн Жс
    1 2 3 4 5
    6 7 8 9 10 11 12
    13 14 15 16 17 18 19
    20 21 22 23 24 25 26
    27 28 29 30 31