Тәуелсіздік айнасы

Бізге қазақтардың шетелде жүргенінен гөрі, елге оралғаны маңызды

  • Бізге қазақтардың шетелде жүргенінен гөрі, елге оралғаны маңызды

    Бізге қазақтардың шетелде жүргенінен гөрі, елге оралғаны маңызды

Талғат Мамашев, Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы Төралқа төрағасының бірінші орынбасары:


– Тәуелсіздігіміздің 20 жыл­дық та­ри­хында «Нұрлы көш» бағ­дарламасы өз міндетін қай деңгейде атқара алды, қан­дай жетістіктерге жетті?

– Тәуелсіздік алғалы бері 1 млн қан­да­сы­мыз елге көшіп келді. Олар біздің са­ны­мызды көтерді, сапамызды арттырды, ті­лі­мізді байытты, мәдениетімізге, әде­бие­ті­мізге, экономикамызға өз үлесін қосты. Бұл біздің мемлекеттілігіміз үшін, әсіресе мем­лекет құраушы ұлттың мәртебесі үшін үлкен жеңіс болды деп есептеймін.

– Соңғы жылдары шетелден келіп жат­­қан қандастарымыздың легі сая­быр­сыды деп айтуға болатын шығар. Бұл немен байланысты?

– Саябырсығаны рас. 90-жыл­дар­дағы­дай жүз мыңдап келетін көш қазір бай­қал­май­ды. Президенттің квотасы бөлінгеннен кейін соңғы жылдары жылына 20 мыңдай адам келіп жүрді. «Нұрлы көш» бағ­дар­ла­ма­сының да маңызы осы жерде. Қан­дас­та­рымыздың елге қарай көші саябырси бас­таған шақта оны бәсеңсітіп алмай, бұл іске қайта жан бітіру үшін Президентіміз ар­найы бір бағдарлама жасауды жос­пар­ла­ды.

Елге оралып жатқан қандастарымыздың бар­лығы оңтүстік өңірлерге – Алматы, Та­раз, Талдықорған, Шымкент қала­ла­ры­ның маңына ғана қоныстанғысы келеді. Оң­түс­тік өңірлерде халық онсыз да тығыз ор­на­ласқан. Ал «Нұрлы көш» бағдарламасы ше­телдегі қандастарды елге шақырумен қатар, елдің ішіндегі этникалық шоғырлану сая­сатын дұрыс қалыптастыруды көздеді. Мә­селен, біздің Солтүстік Қазақстан, Ор­та­лық Қазақстан өңірлерінде адам саны үл­кен тығыздықта емес. Оның үстіне онда біз­дің үлкен егістік алқаптарымыз бар. Жа­сы­­ратыны жоқ, бұл өңірлердің кейбір об­лыс­т­арында қазақтың саны мүлде аз. Оны да мемлекеттік мүдде тұрғысында реттеу ке­рек. Осының барлығы ескеріле келіп, «Нұр­лы көш» бағдарламасы іске қосылды және оны арнайы қоныстандыру бағ­дар­ла­масы деп түсінген жөн. Сонымен, 2008, 2009, 2010 жылдар барысында «Нұрлы көш» бағ­дар­ламасының бірінші кезеңі аяқ­­талды.

– Жалғасы болатын шығар?

– Биыл өткен Дүниежүзі қазақтарының құрылтайында Елбасы «мен Үкіметке тап­сырма беріп, «Нұрлы көш» ба­ғ­дар­ла­ма­сы­ның екінші кезеңін жасауды тапсырамын» де­генді айтқан еді. Сол бағдарлама қазір жа­салып жатыр. Аманшылық болса, ендігі жыл­дың бірінші тоқсанында Көші-қон ко­митеті сол бағдарламаның жобасын Үкі­мет­­ке тапсыруы керек. Бұл бағдарлама ал­дағы төрт-бес жылды қамтиды. Біз де өз та­­­рапымыздан сол бағдарламаның қа­бі­летті болуына, алғашқы кезеңде кеткен қа­­те­ліктердің қайталанбауына қол ұшы­мызды береміз.

– Қателік демекші, заң­на­ма­дан оралмандарға же­ңіл­дік беруді қарас­тыратын бап­тың алынып тасталғаны жө­нін­де көп айтылып жүр, бұл мә­селе қалай шешіліп жа­тыр?

– Бұл бап емес, жай ғана бір сөйлем ғана болатын. Үс­ті­міздегі жылдың тамыз айы­нан бастап көші-қон туралы заңға енгізілген өзгерістер мен толықтырулар өз күшіне енді. Алайда сол заңда «аза­маттық алуда шетелден келген қазақ­тар­ға жеңілдік бе­рі­леді» деген тіркес түсіп қалған. Қалай түсіп қалғаны белгісіз, заң жобасы дайын­далғанда болған екен. Парламентке кірген із бар, шыққан із жоқ. Артынан тех­ни­ка­лық қателіктер екені ай­тылды. Пар­ламент сол қателікті қайта жөнге салып береді деп жүргенде тарқап кетті. Енді жаңа депу­тат­тар­ды күтуге тура келеді. Бірақ біз бұл мәселені назардан тыс қал­­дырмаймыз, бұл мәселенің мін­детті түрде қайта енгізілуін талап етеміз.

– Біз шетелдегі қазақтардың санын айтқанда көбіне ескі деректерге жү­гі­неміз, қаншама қазақ елге оралып жа­тыр. Жалпы, шетелдегі қазақтардың са­ны жөнінде жаңа бір деректер бар ма?

– Біз ендігі жылы «Қазақ диаспорасының статистикасы» деп аталатын бір ғылыми жұмыс бастағалы отырмыз. Сол жұмыстың аясында әлемдегі қазақтардың нақты са­нын анықтамақ ойымыз бар. Ал әзірге әлемнің 40-тан астам елінде 5 миллионнан астам қазақ бар екені белгілі. Бізде сол ел­дер­дің ресми статистикалық мәліметтері бар. Қазақтар жөніндегі мәліметтерді тек сол елдің ресми статистикасынан ғана емес, сондағы қазақ мәдени ор­та­лық­та­ры­нан да аламыз. Әлемнің 32 елінде қазақ мәдени орталықтары бар.

– Бұл қазақ мәдени орталықтарының жұмыстары қалай жүзеге асып жатыр, мәселен, Еуропадағы қазақтарды айт­сақ?

– Еуропаның он еліндегі қазақ мәдени ор­талықтары өз алдына бір федерация болып біріккен. Яғни бір орталықтан ұйым­дас­тырылады. Төрағасы – саясаттану ғы­лы­мының докторы, профессор Абдул­қайым Кесенжи. Мысалы, бізге осы Еуро­па­дағы қазақтар жөнінде қандай да бір мәлімет табу оңай. Себебі сондағы қазақ мәдени орталықтарының феде­ра­циясы өз­деріне қажетті мәліметтерді жинақтап қояды. Еуропадағы қазақтар жыл сайын дәс­түрлі түрде өздерінің кіші құрылтайын өткізіп тұрады. Өткізілетін орны сол он ел­дің арасында кезекпен алмасып отырады. Бұл жиында олар өздерінің ортақ проб­ле­ма­ларын, рухани-мәдени мәселелерін ше­шеді. Ендігі жылдан бастап Ресей, Моң­ғо­лия қазақтары да өз ішіндегі кіші құ­рыл­тайларын өткізбекші. Әрине, соның бәрі – сол жақтағы қазақ мәдени орта­лық­та­ры­ның ұйымдастыруымен болатын нәрсе.

– Мысалы, бір елдер бар Ресей, Қы­тай сияқты. Олардың саясаты ше­тел­де жүрген қандастарын жаппай елге қайтаруды көздемейді. Керісінше, ше­телдегі қандастары елдің эко­но­ми­ка­сы­на, саяси-мәдени саласына сыртта жүріп қолдау көрсеткені дұрысырақ деген ұстанымда. Бізде де осындай сая­сат болуы керек деген пікірмен келісесіз бе?

– Мұндай саясат бізге онша келің­кі­ре­мейді. Оның үстіне шетелдегі қазақ диас­по­расында елімізге экономикалық қолдау көрсете алатын деңгейдегі аса үлкен дәу­лет­ке қол жеткізген қазақтар көп емес. Мә­дени тұрғыдан алсақ та, олар қолдаудан гөрі, өздері жұтылып кетудің аз алдында тұр. Сондықтан бізге қазақтардың шетелде жүр­генінен гөрі, елге оралғаны маңызды.




Көрілген: 2985    Пікірлер: 0

сәрсенбі, 07.12.2011, 11:38

Достарыңмен бөліс:

2
  • СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР:
    15 Желтоқсан 2011
    Ат қоюдың да сыры бар
    15 Желтоқсан 2011
    20 жылдық жылнама
    14 Желтоқсан 2011
    «Суперфарм» – супержоба
    13 Желтоқсан 2011
    Сырткөз
    9 Желтоқсан 2011
    Тәуелсіздік туындысы
    8 Желтоқсан 2011
    Ел Елбасыға риза
    30 Қараша 2011
    Кеше – бүгін
    17 Қараша 2011
    Кеше – бүгін
    17 Қараша 2011
    Нәтижелі бағдарлама
    5 Қараша 2011
    Кеше – бүгін
    3 Қараша 2011
    Кеше – бүгін

    Көп ашылған Көп пікір жазылған
    2019
    2008
    2009
    2010
    2011
    2012
    2013
    2014
    2015
    2016
    2017
    2018
    2019
    желтоқсан
    қаңтар
    ақпан
    наурыз
    сәуір
    мамыр
    маусым
    шілде
    тамыз
    қыркүйек
    қазан
    қараша
    желтоқсан

    Алаш Айнасы мұрағаты

    Дс Сс Ср Бс Жм Сн Жс
    1
    2 3 4 5 6 7 8
    9 10 11 12 13 14 15
    16 17 18 19 20 21 22
    23 24 25 26 27 28 29
    30 31