Теңдік

Ұлыс күнін ұлықтау – әр қазақтың парызы

  • Ұлыс күнін ұлықтау – әр қазақтың парызы

    Ұлыс күнін ұлықтау – әр қазақтың парызы

Әз-Наурызда Жер-әлем жа­ңарады, тіршілік жанданады, мал төлдейді, жануарлар қайта тү­лейді, ғаламшарымыздағы биопроцестер жаңа фазаға өте­ді. Осындай ерекше күні Жердің бүкіл фаунасы мен фло­расы инстинкт арқылы жа­ңару, түлеу процесін бастан өт­кереді.

Ал табиғатпен етене жақын адам баласы са­на ар­қы­лы ғана жаңарады, өткен мен бү­гін­ді та­ра­­зылайды, келешекке үміт артады. Иі­сі қа­зақ жұрты Наурыз мейрамының мән-маз­мұнын, түпкі рухани ырзығын саналы түр­­­де сезіне бермейміз. Сондықтан сана ар­қылы Наурыз мейрамында жаңару үшін әр қа­зақ баласында ата-бабадан мирас боп жет­­кен дәстүрлер мен жора-жорал­ғы­ларды парыз, яғни сүйекке сіңген кредо ретінде орындауы керек сияқты. Сонда Наурыз өт­кінші жаңбыр­дай өте кететін құрғақ іс-шара бо­лып қана қой­май, әр адамның жүрегін шуақ­қа бөлеп, бо­йына қуат да­ры­тады. Өйт­кені Наурыз – қазақтың ілкі мә­де­ниеті мен бай пәлсапасының жиынтық ко­дексі іс­пет­ті. Қазақтың ақжүрек болмысы, дег­дар кел­беті көрініс тапқан сан ғасырлық Нау­рыздың далалық пәлса­па­лық кодексі са­на­мызда өзіндік кре­досын-парызын қа­лыптастырғаны анық. Ен­­дігі міндет – Табиғат-Ана алдындағы па­ры­зымызды қайта жаң­­ғырту арқылы Нау­рыз­дың жұмбаққа толы сырын ұғыну, жа­ратылыс пен пенденің арасындағы кіндігінен бай­ланған құпия кодын өз жүрегімізден табу бол­са керек. Қа­зақ­тың төл дүниетанымы мен на­ным-се­нім­дерінің өзегі Әз-Наурыздың өн бойында тұ­нып тұр. Мәселен, ертең Наурыз деген түні әр­­бір шаңырақ үйінің төріне шырақ жағып, Қы­зыр баба түнін күзетіп, тілек ті­леген. Бұл түні оты маздап, жарығы жанып тұр­ған үйге Қызыр бабаның мейірі түседі, сол үйг­е құт-береке қонады деп сенім білдір­ген. Қа­шық­тықтың алыс-жақындығына қа­рамай, жасы кішілер үлкенге сәлем бере барып,  «уыз» ба­тасын алатын болған. Өмір­де бітіс­пес­тей болып кетіскен аға­йын­ның Наурызда өзара татуласып, қауыш­па­уына қақы жоқ-ты. Да­ла­ның жазылмаған мо­раль­дік-адам­гер­шілік, ба­уырмалдық, дархандық, ақ­жүректік, кең­­пе­йілдік мі­не­зі­мізді пайымдатқан күн­де­лікті салт-дәстүрлер кодексі осы Наурызда ай­шық­­тала түсетін. Жапондар мен корейлер­де салт-дәстүрлер кодекс секілді санаға әб­ден сіңген. Біз де Наурызға төл кодек­сі­міздің бө­лін­бес бөлшегі деп қарауымыз керек. Отар­шылдық салдарынан Науры­зы­мызды жо­ғал­тып алып қараңғы түндей бол­дық, қайта қа­уышқанда күндей жар­қы­рап сала бердік. Бас­қаны қайдам, қазақ пен наурыз егіз ұғым, бір-бірінен ажы­рағысыз. Наурызды таныған адам қазақты таниды, қала берді, түркі жұртын, шығыс халықтарын, жалпы, адам­зат­тың текті болмысын таниды десек артық айт­паспыз. Наурыз – әлем үшін адам­заттық, қа­зақ үшін ұлттық құндылық, ұлттық бол­мыс­тың ко­дексі. Наурыздың өзі ұлттық ком­­му­ни­кацияның маңызды көрінісі. Де­ген­мен қа­зіргі кезде Наурыз мейрамын түпкі пәл­са­па­сын әлі зерделей алмай келеміз. Нау­­рызды нәшіне келтірмей, қазақи бол­мы­сы­мызды, қазақтық кодымызды таба алмаймыз. Белгілі ақын, аудармашы Дү­кен Мәсімханұлы ағамыздың пікірінше, көш­пелі өмірде тойлап келіп, үзіліп қалған Нау­рыз мейрамымен отырықшы ел ре­тінде қайта қауышқан кезде оны өз дең­гейінде, нәшінде атап өтуді дұрыс жолға қо­йып, мазмұнын ашатындай бірыңғай тұжырымдасын жасау керек.

Дүкен Мәсімханұлы, филология ғылымының докторы, профессор:

–   Өкінішке қарай, Тәуелсіздік  алға­ны­мыз­ға 22 жылға аяқ басып бара жатса да,  бұл дәс­­түрлі жаңа жылымыз, қасиетті  ме­рекеміз  Ги­гориян  күнтізбесіндегі  «жа­ңа  жылдың» та­­­са­сында қалып келеді. Оған  кім кінәлі?!  Әри­не, Сталинді, Мәс­кеу­ді  кінәлай ал­май­мыз.  Басы ашық, тек өзі­міз кінәліміз. Нау­­рыз­да мере­ке­ле­ген­нің ор­ны­на шар­ша­тып, қа­жы­тып бітіреді.  Киіз үй ті­гу, оны бе­зен­діру. Сор­­­­­ғалатып сорпа, көл­­­кілдетіп  көже та­су.  Құ­­­д­айдың зор­лы­ғы­мен дірдек қағып киіз үй­дің маңайында  күн ба­тыру...  «Әжеп­те­уір ән еді, пұ­шық ай­тып қор қылды» де­ген­дей, ке­ре­мет ме­­ре­ке­міз­ді, қасиетті күнімізді  өзіміз әс­­пет­тей ал­­ма­дық. Қор қылдық. Сүйкімін ке­тірдік.  Оның себебі неде? Оның ең басты се­бе­бі, Нау­рыз ме­рекесін жаңа заман, жаңа ел, жаңа өмір­­ге лайықтап өткізудің тұжы­рым­да­масы, бағдарламасы жасалмады. Се­бебі бағ­зы дә­уір­лерден  ХХ ғасырдың ба­сы­на дейін көш­­пелі өмірде тойланып ке­ліп,   көп ұзамай үзі­ліп қалған  Наурыз ме­рекесі  ХХ ғасырдың со­­ңында қайта орал­ған кезде, қазақ әл­де­қа­шан көшпелі өмір­мен қош айтысқан, оты­рық­­шы ел бо­латын.  Ал  «Наурызды» оты­рық­­шы ел­дің  ме­рекесі, Тәуелсіз  елдің  ұлттық жа­­­ңа жы­лы   ретінде қалай тойлауымыз ке­рек?» де­ген мәселеге  ешкім бас қатырған жоқ.  Ал­ғашқы үрдісте  әркім ойына келге­нін (әри­­не, жақсы ниетпен) жасап, өзінше фор­­мат, өзінше  форма табуға талпынды.  Ал түп­теп келгенде киіз үйдің Наурыз ме­ре­кесімен түк те қатысы жоқ дүние. Ол не­гізі біздің ата-ба­ба­ларымыздың  жаз жай­лаудағы бас­па­насы ғана.  Сондықтан тұтас ел болып,  дүйім жұрт болып,  Наурыз мерекесінің оты­рық­шы өмірге лайық­талған, заман талабына  жауап беретіндей, жал­пы, халыққа мерекелік де­малыс пен қуанышты көңіл-күй сый­лай­тын­дай  ке­шен­ді тұжырымдамасы  мен бірың­ғай бағ­дар­ламасын  жасауымыз  керек.  Бұл – бір.


Екіншіден, біз Наурыз мерекесін тура нау­рыз (март) айының  22-сі күніне шеге­леп тас­та­дық. Онымыз да дұрыс емес. Дәстүр бо­йын­ша өзіміздің ұлттық ай (бұл арада луна ма­ғынасында) күнтізбеміздегі  ескі айдың (ақ­пан) бітіп, жаңа айдың (наурыз) туған кү­нінде мерекелеуіміз ке­рек. Бұл күн  мүмкін, бір жылы наурыз (март) айының басына та­ман, бір жылы ор­та шенінде, бір жылы со­ңы­на таман келуі мүмкін. Қазір 22 наурызда (март) күн­нің бір жылы  қыс, бір жылы  көк­тем болып тұратын себебі де сол.   Сонда ғана оның мәні мен сәні арта түседі.

Сайып келгенде, Наурызды тойлау әр қа­зақтың өзінен, азаматтық парызынан бас­та­лады. Наурыз мейрамы кезінде әр алаш аза­маты не істеуі тиіс? Бұл үшін өзгелерге ұқ­­самайтын, әрқайсымыз орындай алатын қа­рапайым «Наурызнама кредомыз» болуы керек деп ойлаймын.



Наурызнама кредосы

• Біріншіден, тазалық сақтау, ескі дүниеден арылу, табиғатты аялау;

• Екіншіден, әр шаңырақ наурызкөже пісіріп, туған-туыс, көрші-қолаң бір-бірін дәмге шақыруы керек;

• Үшіншіден, дос-жаран, туысқанға көмектесу, ғаріп-қасірлерге қол ұшын созу;

• Төртіншіден, әр қазақ кемінде бес тал ағаш отырғызу керек.

• Бесіншіден, мейрамды сылтау етіп ішкілікке және өзге де жағымсыз істерден аулақ болуы тиіс;

• Алтыншыдан, хан мен қара, бай мен кедей, бастық пен қызметкер деп бөлінбей, ұлттық дәстүрді ұстанып, үлкенге сәлем, кішіге ізет қылуы керек;  

• Жетіншіден, Наурыздағы салт-жораларды, ырым-тыйымдарды білгеннен үйреніп, білмегенге үйрету, ұрпаққа мирас ету парыз болуы қажет.





Көрілген: 2762    Пікірлер: 0

бейсенбі, 21.03.2013, 13:36

Достарыңмен бөліс:

2
  • СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР:
    Көп ашылған Көп пікір жазылған
    2019
    2008
    2009
    2010
    2011
    2012
    2013
    2014
    2015
    2016
    2017
    2018
    2019
    тамыз
    қаңтар
    ақпан
    наурыз
    сәуір
    мамыр
    маусым
    шілде
    тамыз
    қыркүйек
    қазан
    қараша
    желтоқсан

    Алаш Айнасы мұрағаты

    Дс Сс Ср Бс Жм Сн Жс
    1 2 3 4
    5 6 7 8 9 10 11
    12 13 14 15 16 17 18
    19 20 21 22 23 24 25
    26 27 28 29 30 31