Ұлттық спорт

Қазақ көкпаршылары – Азия чемпионы

  • Қазақ көкпаршылары – Азия чемпионы

    Қазақ көкпаршылары – Азия чемпионы

Түркі жұртына ортақ дү­ниеге айналған ұлттық ойы­нымыз – көкпар өткен аптада Астана төрінде ұлықталды. 11-15 қыркүйек аралығында алғаш рет көкпардан ашық Азия чемпионатының жа­ла­уы желбіреп, Түркия, Моң­ғо­лия, Қытай, Қырғызстан, Өз­бекстан, Тәжікстан, Ресей жә­не Қазақстан құрамалары жанкүйер делебесін қыз­дыр­ған ойын өрнегін көрсетті.
Алғаш рет өткен Азия чемпионатына се­гіз елдің ғана құрамасы қатысты деге­ні­мен, оның бәсі жоғары және жүлде қоры да қомақты. «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» АҚ қаржылай қолдау көр­сеткен чемпионаттың өтуіне Спорт және де­не шынықтыру істері агенттігі мен «Нұр Отан» пар­тиясы мұрындық болыпты. Бардық, көр­дік, білдік. Қазағымыздың марқасқа жі­гіттеріне тәнті болдық.
Байқағанымыз, күні бүгінде қазақ пен қыр­ғыз жігіттері ғана қол үзбей атойлап ой­нақ салып жүрген көкпарды өзге елдің жі­гіт­тері де келістіріп тартады екен. Ай­талық, Ресей асып келген көкпаршылардың құ­рамын таулы Алтайдағы Хакас, Тува се­кілді ұлттардың апайтөс жігіттері то­лық­тырыпты. Олардың серке тартысында да кем­шін жоқ. Сөйтсек, соңғы уақытта «ор­ман­ды елдің» құрамасын қырғыз бап­кер­лері ұзақ уақыттан бері жаттықтырып кел­ген екен. Сосын Моңғолия, Қытай, Өз­­­бек­стан құрамасының аты ғана болмаса, за­тында аталған ел намысын сол елдегі кіл қазақ жігіттері қорғап, жанкүйерлер ме­ре­йін үстем етті. Сонау ғасырларда Алтайдан Еу­ропаға қарай ауып кеткен Анадолы тү­ріктері де төл ойынымыз –көкпарды ұмыта қой­мапты. Дегенмен Анадолы елінен ат тер­летіп жеткен түрік жігіттері көкпарды қол­ға алғалы көп болмағанға ұқсайды. Ай­наласы екі-үш жылдың ішінде түрік ша­бандоздары көкпармен етене қайнасып үл­герген. Сосын біз көкпар деп танитын ұлт­тық ойынды тәжік пен ауған жұрты да ой­нап жүр. Тек атауы басқа, «бускаши» деп ата­лады екен.
Сонымен, дүбірлеп өткен тұңғыш көк­пар тартысынан Азия чемпионаты бұдан бы­лай араға екі жыл салып өткізіліп тұра­тын болды. Қатысушылардың қызы­ғу­шылығы біз күткеннен де ілгері шықты. Өйт­кені келесі Азия біріншілігін өткізуге Қы­тай мен Түркия мемлекеттері таласып қал­ды. Бірақ Дүниежүзілік көкпар феде­ра­циясының басқарма мүшелерінің дауыс бе­руі бойынша келесі чемпионат Түр­кия­ның Стамбул қаласында өткізілетін болып ше­шілді. Өткізу жауапкершілігін мойнына ал­ған Түркия жоғары деңгейде ұйым­дас­тырумен қатар, жүлде қорын қомақты етіп тағайындауға уәде берісті.

Жалпы, бес күнге созылған Азия чем­пио­натының жартылай финалына Қа­зақстан, Қырғызстан, Қытай және Тәжікстан құ­рамалары шыққан-ды. Артынан бабы мен бағы қатар шапқан қазақ пен қырғыз құ­рамасы финалдық бәсекеге талассыз жол­дама алса, тәжік пен қытай құрамасы өз­ара үшінші орын үшін сынға түсті. Үшінші орын үшін тартысты ойында тәжік жігіт­те­рінің басымдығы бірден байқалды. Қы­тай­дың Іле аймағынан келген қазақ жігіттері қор­ғанысты күшейтіп, шабуылды естен шы­ғарып алғандай. Бірден шабуылға кі­ріс­кен тәжік ойыншылары екі кезеңде үш са­лым­ға қол жеткізді.
Азия чемпионатының алтыны үшін өт­кен тартыс та көрерменнің көңілінен шық­ты. Ежелден көкпар алаңында ұшырасып жүрген айыр қалпақты ағайындардың, әсі­ресе аттары толық бабында екен. Өйт­кені, шыны керек, қазақ жігіттерінің атта­ры­мен салыстырғанда қырғыздың белді ат­тары сырт көзге шапшаң әрі жүйрік кө­рінді. Ойын барысына келсек, жекпе-жек сында қырғыз жігіті Нартай мінген БТР-ға қар­сы тұрған жерлесіміз Құлажанның сәй­гүлігі Лазердің жеңіске жетуге қосқан үле­сі зор. Иесінің ойын айтпай түсінетін Ла­зер жекпе-жек сында қарсылас тақы­мын­дағы тұл­пар­ды жамбасымен кері ите­ріп, кеудесімен қа­ғып, серкені алдырмауға ба­рынша тыры­сып бақты. Осылай өрбіген ойын бойынша 4:2 есебімен қазақ жі­гіт­тері Азия чем­пио­натының алтынына қол жет­кізді. Сондай-ақ ар­найы кубокпен Қа­зақ­стан құрамасына 10 млн теңгенің сер­ти­фикаты табысталды. Екінші орынға тұ­рақ­таған қырғыз жігіттері кү­міспен күп­теліп, қоржындары 6 млн тең­ге­мен май­ланды. Памир тауын асып жеткен тә­жік жігіттерінің қанжығасына қола жүлде бай­ланып, 4 млн теңге салтанатты жағ­дай­да табысталды.
Жалпы, қазақ жігіттерінің құрамасынан Ла­зер атты тұлпар жанкүйер тарапынан зор сүйіспеншілікке бөленсе, қырғыздар мін­ген БТР мен Месси қошеметтен еш кен­де болған жоқ. Алатаудың арғы бетінен келген айыр қалпақты ағайындардың БТР-і – 12 жаста, көкпарға түскеніне бес-алты жылға жуықтапты. Ал әйгілі футбол­шы­ның есімін иеленген Месси – 7 жаста. Шу облысының Қойтас айылында өсіп-өнген жеті жасар қа­занат көкпар шауып, бәйге алғалы  екі жыл­дың жүзі болған. Ойыннан кейінгі ма­рапаттау рәсімінде ұйымдастырушылар қыр­ғыз тұлпарларына арнайы жүлде та­быстайтындай жөні бар еді.
Бекболат ТІЛЕУХАН, Ұлттық спорт түрлері қауымдастығының вице-президенті:
– Азия чемпионаты абыроймен өткен шара болды. Қазақстанда өткеннен кейін қа­зақ жігіттері жеңді дейтін жайт емес, жеңістің қалай келгенін қалың жанкүйер көр­ді. Ұзақ уақыттан бері дайындалудың ар­қасында біздің жігіттер әлем тарихында көк­пардан алғаш рет өткен Азия чем­пио­натында жеңіске жетті. Көкпар деген – сер­кені тақымға басып алып әрі-бері ша­ба­тын ойын емес, баяғы көшпенді ха­­лықтың жа­уынгерлік өнерінің жаттығуы іс­­петтес. Темір та­қым, құрыш білек жігіт­тер­дің дайындығы бізге зор қуаныш сый­лады. Ойын кезінде қырғыздың аттары жыл­дам, шалт қимыл­дай­тынын байқатты. Есе­сіне, біздің жігіт­тердің күш-қайраты мол. Бақтыбай сынды жігіт­тер серкені ұс­та­ған жерден жұлып алатынын байқадық. Жал­пы, ат баптау жағынан келгенде бізге көрші Қырғыз елінен үйренетін нәрсеміз көп.

Рамазан СӘТТІБАЙ, ұлттық спорт түрлері бойынша мемлекеттік жаттықтырушы:
– Әзірше көкпар бойынша өтетін ең ірі жа­рысымыз – Азия чемпионаты. Сон­дық­­тан жігіттер мен аттардың күш-қай­ратын тиім­ді пайдалану керек. Мысалы, ұлт­тық құ­ра­мадағы ойыншылардың ең үлкені Дәу­летбек Омбаев 42-де болса, ең кішісі – Құла­жан Тоғайбаев 26 жаста. Ке­ле­сі Азия чем­пионатына жігіттер қандай құ­­раммен ба­рады? Осыны ескеріп, алда өте­тін тур­нир­лерге қазірден бастап да­йын­далуымыз ке­рек. Қырғыз елі көкпар ойынына мем­лекеттік деңгейде қолдау көр­сетіп келеді. Со­ның арқасында әр көк­пар­шысы тақым­да­ған тұлпардың өзі осал емес. Олар «жа­ңа қырғыз» деген қол­тұ­қым­ды жылқы өсі­ріп отыр. Осы жағын да ескеруге тиіспіз.

Бақтыбай ШЫРЫНҚҰЛОВ, көкпардан алғашқы Азия біріншілігінің чемпионы, Қазақстан құрамасы:
– Бұл – біздің ғана емес, күллі қазақ хал­қының жеңісі. Алғаш рет қазақ то­пы­рағында өткен Азия чемпионатында топ жар­ғанымызға бек қуаныштымын. Фи­налда жолымыз түйіскен қырғыз аға­йын­дардың құрамасы үнемі жақсы нәтиже көрсетіп, топ жарып жүрген соң қашанда бәсі жоғары. Финалда біздің құраманың ілгіштері жақсы ойын көрсете білді. Әсіресе жекпе-жек сайыстарында Лазер атты тұлпарды мінген Құлажанның жеңіс туын желбіретуімізге сіңірген еңбегі орасан зор.

Бақтияр ТАЛАЙБЕКҰЛЫ, қырғызстандық шабандоз:
– Азия чемпионатына ұзақ уақыт да­йын­далып, алдын ала ойластырған тәсілді қол­данғанымызбен, жеңісті уысымыздан шығарып алдық. Финалға дейін аса қиын­дық тудырған құрамалар болған жоқ. Бі­рақ қазақ көкпаршылары – біздің ежел­ден келе жатқан мықты қарсыластарымыз. Өт­кен жылы Шымкентте өткен Асанбай Асқа­ров атындағы халықаралық турнирде клуб­тық құраммен біз басым түскен бо­латынбыз.

Бұрқо ҰЛЫБАТЛЫ, түркиялық көкпаршы:
– Түркияның көкпар ойынына ден қой­ға­нына көп уақыт өткен жоқ. Сол жақта тұра­тын қырғыз ағайындардың бас бо­луымен енді ғана қолға алынып жатыр. Сон­дықтан нәтижесі керемет емес. Бірақ тү­рік жұртының көкпарға деген қызығу­шы­лығы жоғары. 

Архат ҚУАНЫШҰЛЫ, Іле аймағынан келген көкпаршы, Қытай құрамасы:
 – Іле автономиясындағы қазақтар көк­пар ойнайтындықтан, Қытай мемлекеті Азия чемпионатында ел намысын қорғау үшін бізді атамекенге аттандырды. Үшінші орын үшін таласта тәжіктермен ереже өз ал­дына, Қазақстаннан берілген аттар еш сеп­тігін тигізбеді. Көкпар ойыны бізге қиын емес, тек ережесі бар көкпарға бейім­дел­сек, жеңіске жетуге болады. Енді Қытайға бар­ған соң жастарды осы ереже бойынша баулитын боламыз.

Арман КЕНЖЕБЕК, өзбекстандық шабандоз:
– Турнир барысында қырғыз құрама­сы­мен жолығып, жарыстан шығып қалдық. Біз­дің құрама – елдегі жас команданың бі­рі. Азия чемпионаты сынды жарысқа алғаш рет қатысып отырғандықтан, жүл­де­лі орын­ға іліну қиынға соқты. Алдағы Азия чем­пионатына зор дайындықпен келеміз де­ген сенімдемін. Қалай болғанда да бұл до­да біз үшін үлкен сабақ болды.

Мәнти БЕРДІҚАН, моңғолиялық шабандоз:
– Біздің құраманың ең әлсіз тұсы – атта­ры­мыздың осал болуы. Моңғолиядан қа­зақ жеріне дейін өз аттарымызды әкелу мүм­кін емес және екі рет шекарадан өту ке­рек болғаннан кейін рұқсат бермеді. Ал­дын ала ат дайын дегенімен, көңілден шық­қан жоқ.




Көрілген: 1609    Пікірлер: 0

сейсенбі, 17.09.2013, 12:34

Достарыңмен бөліс:





  • СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР:

    Көп ашылған Көп пікір жазылған
    2021
    2008
    2009
    2010
    2011
    2012
    2013
    2014
    2015
    2016
    2017
    2018
    2019
    2020
    2021
    тамыз
    қаңтар
    ақпан
    наурыз
    сәуір
    мамыр
    маусым
    шілде
    тамыз
    қыркүйек
    қазан
    қараша
    желтоқсан

    Алаш Айнасы мұрағаты

    Дс Сс Ср Бс Жм Сн Жс
    1
    2 3 4 5 6 7 8
    9 10 11 12 13 14 15
    16 17 18 19 20 21 22
    23 24 25 26 27 28 29
    30 31